Özel gereksinimli öğrenciler ile çalışan öğretmenlerin yeterlilikleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE OKTAY
Danışman: Bayram Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, özel eğitim öğretmenlerinin mesleki yeterliliklerini ve öz yeterlik inançlarını anlamayı amaçlamaktadır. Özel gereksinimli öğrencilerin eğitiminde öğretmenlerin oynadığı kritik rolün anlaşılması, öğrencilerin yetersizlik düzeyi ile öğretmenlerin sahip olması gereken yeterliliklerin doğru oranlıtı bir ilişki içinde olması, özel gereksinimli öğrenci sayısındaki hızlı artış araştırmanın temel problem durumunu oluşturmaktadır. Araştırmada, özel gereksinimli öğrencilerle çalışan öğretmenlerin özel eğitim öğretmenliği özel alan yeterlikleri ve öz yeterlik inançları incelenmiştir. Bu amaçla nitel araştırma yöntemi ve durum çalışması deseni kullanılmıştır. Betimleyici durum çalışması benimsenerek öğretmenlerin yeterlilikleri ve profesyonel gelişim ihtiyaçları ile ilgili genel bir resim sunulmuştur. Katılımcılar, ölçüt örnekleme yöntemi ile seçilmiş olup belirlenen ölçütler, zihinsel yetersizlikten etkilenen ve/veya otizm tanısı alan öğrencilerle en az bir sene çalışmış olmalarıdır. Bu kapsamda araştırmanın çalışma grubunu çeşitli illerden çalışan 30 öğretmen oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmış ve veriler analiz edilirken nitel veri analizi programından faydalanılmıştır. Öncelikle öğretmenlerin uygulamaları ele alınmış ardından veriler branş, engel türü, engel düzeyi ve görev süresi değişkenlerine göre incelenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, özel eğitim öğretmenlerinin bilime dayalı uygulamalar konusunda desteğe ihtiyaç duyabileceği, diğer branşlardan öğretmenlerin ise özel eğitim yöntem ve tekniklerinde yardıma gereksinim duyabilecekleri düşünülmüştür. Otizmli öğrencilerle ve yetersizliklerden orta-ağır düzey etkilenen öğrencilerle çalışan öğretmenler, okul içi ve dışı sosyal etkinlik planlamada yetersiz kalmaktadır. Bireyselleştirilmiş eğitim programı (BEP) sürecinde öğretmenlerin, öğretim yöntemleri, materyaller ve değerlendirme konularına yeterince yer vermedikleri gözlemlenmiştir. Çoğunlukla mevcut materyalleri kullandıklarını ifade ederken, materyal geliştirme konusunda kendilerini yeterli görmedikleri anlaşılmıştır. Öğretmenlerin, ailelerle ilişkilerini genellikle sadece iletişim kurma düzeyinde tuttukları ve aile ile iş birliği yapma konusunda yeterli olmadıkları görülmüştür. Mesleki gelişimleri açısından, meslektaşlarıyla yaptıkları görüşmeler ve ilgili yayınlar önemli bir rol oynamaktadır. Bununla birlikte, öğretmenlerin özel eğitim öğretmenliği özel alan yeterlikleri genelinde kendilerini "yeterli" hissetmektiği, ancak "mesleki gelişimi sağlama" konusunda öz yeterlik algılarının en düşük seviyede olduğu belirlenmiştir.