Çorum Çayı havzası'nın uygulamalı jeomorfolojisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İNCİ DEMİRAĞ TURAN
Danışman: Ali Uzun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan Çorum Çayı Havzası'nın uygulamalı jeomorfolojisi incelenmiştir. Çalışma alanı su bölümü çizgileri ile sınırlandırılmış olup sınırları kuzeybatıda Köse Dağı, kuzeydoğuda Eğerli Dağı, güneydoğuda Kırlar Dağı güneyde Dörttepe Dağları ve güneybatıda Uğurlu Dağı doruklarından geçer. Toplam 1510 km² yüzölçümüne sahip olan araştırma sahası idari yönden bütünüyle Çorum İli sınırları içinde yer alır. Hızlı nüfus artışı doğal hayata baskıyı gün geçtikçe artmaktadır. Bu nedenle yerleşim alanları genişleme ihtiyacı göstermektedir. Bu arada zorunluluktan veya farkında olmadan yapılan seçimler sonucu doğa olayları insan ve eserleri üzerinde kayıplara neden olmaktadır. Buna karşılık, yeryüzü de sürekli olarak şekillenmektedir. İnsanoğlu bu dinamik süreçlere doğrudan veya dolaylı olarak etki yapmaktadır. Bu durum ise problemlerin yaşanmasına sebep olmaktadır. Jeomorfolojik faktörler (bakı, eğim, yükseklik) toprak oluşumunu, erozyonu, doğal bitki örtüsünü, iklimi, tarımı, nüfusu, yerleşmeyi etkiler. Bu etkiler olumlu katkılar yanında bazı ciddi problemlere de sebep olmaktadır. Bu problemleri en aza indirmek için jeomorfolojinin ve doğal fiziki çevrenin bilinmesi ve buna uygun arazi kullanımının gerçekleşmesi gerekmektedir. Çalışmada inceleme alanında jeomorfolojiye etki eden faktörleri ve jeomorfolojiden kaynaklanan problemlerinin araştırılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Çorum Çayı Havzasının tüm fiziki coğrafya özellikleri ortaya konarak, bu özelliklere uygulamalı jeomorfoloji açısından yaklaşılmıştır. Ayrıca havzanın erozyon, taşkın, heyelan ve deprem risklerini ortaya koyarak risk haritaları ile gelecekteki olası sorunları ele almak amaçlanmıştır. Elde edilen veriler doğrultusunda çalışma alanına ait mevcut sorunlara akılcı çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır. Havzada jeomorfolojiye etki eden faktörler ve jeomorfoloji kaynaklı sorunlar arazi çalışması, coğrafi bilgi sistemi (CBS), uzaktan algılama (UA), jeoistatistik ve laboratuarda yapılan analiz yöntemleri ile bir bütün olarak ele alınmıştır. Çalışma alanının doğal ortam özelliklerinin incelenmesi ve risk haritalarının çıkarılması sonucunda yaklaşık % 41,6'sı çok şiddetli erozyon riski ile karşı karşıyadır. Havzanın % 19,6'sı taşkın riski çok yüksek ve yüksektir. Çorum Çayı Havzası ve çevresi deprem açısından tehlike düzeyi yüksek bir bölgedir. Ancak heyelan riski ise havzanın % 0,1'i (1 km) çok yüksek heyelan riskini taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Sözcükler: Uygulamalı Jeomorfoloji, Çorum Çayı, Uzaktan algılama, Erozyon, Deprem