Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ASİYE SEZGİN TÜYLÜ
Danışman: İlknur Tatar Kırılmış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Bilimsel, estetik ve siyasî bağlamda Doğu bilgisini araştıran ve elde edilen bilgiyi yeniden yorumlayan Batı kökenli araştırmaların tümüne oryantalizm adı verilir. Oryantalizm, Batı’yı temel alan ve Doğu hakkında yargı üreten bir paradigmadır. Bu kavramı oluşturan unsurlar kimlik ve ötekilik kavramlarına işaret eder. Batı kendi kimliğini tanımlarken ötekine ihtiyaç duyar, öteki hakkında bilgi üretirken kendi kimliğini tanımlama yoluna gider. Batı ve Doğu açısından bu durum döngüsel bir süreçtedir. Oryantalizm, özne olarak Batılı bir perspektif sunar. Doğu’ya araştırılması gereken bir nesne gözü ile bakar. Doğu hakkında tahakkümlerde bulunur. Buna mukabil oksidentalizm Batı hakkında bilgiye ulaşma, Batı’yı tanıma, yorumlama ve muhatap alış biçimlerine göre hüküm verme anlamını kapsayan bir kavramdır. Kapsamının sınırlılıkları tartışılmaktadır. Özellikle son dönemlerde üretilen ilmi bilgiler bu sınırlılıkların ortaya çıkmasına katkı sağlamaktadır. Batı ile coğrafi yakınlığının doğurduğu münasebetle Türk literatürünün konuya eğilmesi olağandır. Bu bağlamda medeniyet değişimi olarak görülen Tanzimat ile başlayan Doğu-Batı ilişkileri üzerine fikir üretme çeşitli şair ve yazarların başat mevzularıdır. Osmanlı Devleti’nin zayıflaması, çöküşü ve yeni devletin kurulma süreçleri söz konusu şair ve yazarları medeniyetin konumlanması ve ileri medeniyetler seviyesine ulaşma ideali noktasında düşünmeye sevk etmiştir.
Bu tez, 1860 ile 1960 tarihleri arasında Türk şiirinde adından söz ettirmiş ve Batı ile ilgili oksidentalizmin basamaklarının biri veya birkaçını şiirine taşımış şairlerin oksidentalizmi söylem olarak ele alış biçimlerini tartışmıştır. Oksidentalizmin modern Türk şiirindeki görünümlerini faydacı, karşıt, sömürgeci, üstünlük ve savunmacı söylem olarak sıralamak mümkündür.
Bu kavrama yönelik bahsi edilen dönemdeki Türk şiirinde sömürgecilik diğerlerine nazaran öne çıkar. Felsefeyle yakından ilişkili Doğu ve Batı algısının Türk şiirinde zengin bir içeriği bulunur . Bu araştırma, oksidentalizm kavramı etrafında Türk şiirinde açığa çıkan içeriğin tanımlanması ve sınıflandırılması etrafında yürütülmüş olup Batılılaşma alımlanmasını farklı bir cepheden görülmesini hedeflemiştir.
Anahtar Sözcükler: