Gölbaşı Havzası'nda (Adıyaman) doğal ortam değişimleri ve geleceğe yönelik projeksiyonlar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE SANDIKÇIOĞLU
Danışman: Ali Uzun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmanın amacı, Gölbaşı Havzası'nın doğal ortam değişimlerini incelemek ve geleceğe yönelik tahminlerde bulunmaktır. Bu kapsamda arazi kullanımı, iklim ve vejetasyondaki değişimler incelenmiştir. Tez kapsamında arazi çalışmaları ve görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, uydu görüntüleri ve ortofotolar ilgili kurumlardan ve çeşitli internet sitelerinden temin edilmiştir. Analizlerin gerçekleştirilmesi ve görselleştirilmesinde uzaktan algılama, coğrafi bilgi sistemleri ve istatistik yazılımlarından yararlanılmıştır. Arazi kullanımının zamansal değişimi uydu verilerinden faydalanılarak kontrollü sınıflandırma ile gerçekleştirilmiştir. İklim elemanlarındaki değişim trend ve kuraklık analizleriyle incelenmiştir. İklim elemanlarının gelecekteki değişimleri RCP4.5 ve RCP8.5 senaryolarına göre öngörülmüştür. Havza jeolojik özellikleri nedeniyle depremlerden oldukça fazla etkilenmiştir. Sahada 36 yılda en fazla beşeri alanlar artmıştır. En fazla alansal daralma %42 oranında turbalık alanlarda gerçekleşmiştir. Bitki çeşitliliği açısından zengin olan havzada 67 familyaya ait 307 takson teşhis edilmiştir ve taksonların 18'inin endemik olduğu belirlenmiştir. Havzada gözlem döneminde ortalama sıcaklıklarda artış görülmüştür. İklim senaryolarına göre gelecek 30 yılda ortalama sıcaklığın 1 ila 1,8 °C artması, donlu gün sayılarının azalması ve vejetasyon devresinin uzaması beklenmektedir. Sahada yıllık ve sonbahar yağışlarında azalma eğilimi olduğu ve kuraklığın arttığı gözlenmiştir. Gelecekte toplam yağışın %4 ila %7 oranında azalması beklenmektedir. İklim senaryolarına göre yakın gelecekte kurak ve yağışlı dönemlerin uzaması, kuraklık şiddetinin artması öngörülmektedir. İklim değişimine bağlı olarak artan sıcaklıklar, uzayan ve şiddetlenen kuraklıklar, vejetasyon devresinin erken başlamasına, hasat süresinin kısalmasına, tarım ürünlerinin su ihtiyacının ve havzadaki su kullanımının artmasına ve bazı ürünlerde verimin azalmasına neden olabilir. İklim değişiminin olumsuz etkilerinden korunmak ve sahanın sürdürülebilir kullanımını sağlanmak için sulak alan ve su yönetim planları ile tarımsal üretim planlarının hazırlanması ve uygulanması önerilmektedir. Bu çalışmanın havzanın yönetim planlarının hazırlanmasında ilgili kurumlara katkı sağlaması beklenmektedir.