Orta Karadeniz Bölgesi Türkiye'de buğday yetiştirilen mikro havza alanlarında toprak yönetimi değerlendirme çerçevesi (SMAF) ile toprak kalitesinin değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: NIMESHI SHASHIKALA WIJEKOON MUDIYANSELAGE
Danışman: Michal GASIOREK, Orhan Dengiz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toprak kalitesi değerlendirmesi, özellikle Türkiye'nin toprak bozulmasına ve iklim değişkenliğine giderek daha duyarlı hale gelen yoğun buğday tarımı yapılan bölgelerinde, sürdürülebilir tarımsal verimlilik ve uzun vadeli ekosistem dayanıklılığı için temel öneme sahiptir. Bu çalışma, Türkiye'nin Karadeniz Bölgesi'nde yer alan Samsun ilinin Havza ilçesindeki buğday yetiştirilen mikro havzalarda toprak kalitesini değerlendirmiştir. Toprak Yönetimi Değerlendirme Çerçevesi (SMAF) kullanılarak, çeşitli toprak özelliklerini temel toprak işlevlerine katkılarına göre standart puanlara dönüştüren sistematik ve bilimsel temelli bir yaklaşım uygulanmıştır. Toplam 217 coğrafi referanslı toprak örneği toplanmış ve fiziksel, kimyasal ve biyolojik toprak özelliklerini temsil eden 13 gösterge analiz edilmiştir. Her bir gösterge, toprak sağlığıyla olan işlevsel ilişkisine göre "daha fazlası daha iyidir", "daha azı daha iyidir" ve "orta değer en iyidir" SMAF eğri türleri kullanılarak puanlanmıştır. Hesaplanan puanlar, Toprak Kalite İndeksi (SQI) oluşturmak üzere birleştirilmiş ve 4758 hektarlık çalışma alanında Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) araçları kullanılarak mekansal değişkenlik görselleştirilmiştir. Bulgular, çalışma alanında genel toprak kalite puanının 76 olduğunu ve bunun yüksek toprak kalitesine işaret ettiğini ortaya koymuştur. Bitki tarafından alınabilir fosfor, toplam azot, organik karbon, mikrobiyal biyokütle karbonu ve beta-glukozidaz aktivitesi gibi biyolojik ve kimyasal göstergeler çok yüksek puanlar sergileyerek, güçlü besin mevcudiyetini ve aktif mikrobiyal işlevselliği yansıtmıştır. Ancak, agregat stabilitesi ve kullanılabilir su içeriği gibi fiziksel parametreler düşük ila orta seviyede bulunmuş, toprak pH'sı ve elektriksel iletkenlik ise çok düşük çıkmıştır; bu da yapısal sınırlamalar ve kimyasal kısıtlamalar olabileceğini göstermektedir. SMAF modeli, karmaşık toprak verilerini pratik önerilere dönüştürerek yalnızca bir değerlendirme aracı olarak değil, aynı zamanda sürdürülebilir arazi kullanım kararlarını yönlendiren etkili bir araç olduğunu kanıtlamıştır. Bu bulgular, Karadeniz Bölgesi ve ötesinde, alan bazlı iklim dayanıklı tarım stratejilerinin geliştirilmesini desteklemektedir. Anahtar Sözcükler: Göstergeler, Mikro havza, Toprak kalitesi, Toprak Yönetimi Değerlendirme Çerçevesi, Toprak Kalite İndeksi, Buğday