Orta Çağda Samsun
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEGÜL ÖZTÜRK ÇİLİNGİR
Danışman: İbrahim Tellioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Samsun ve çevresinin kurulduğu coğrafyanın geçmişi milâttan önceki zamanlara dek uzanmaktadır ve çeşitli unsurlar yörede hâkimiyet sağlamaya çalışmışlardır. MÖ VIII.-VII. yüzyıllarda ise Amisos ticaret kolonisinin kurulması, Orta Çağda da devam edecek olan ticarî faaliyetlerin temelini oluşturmuştur. XI. yüzyılada Selçuklu Türkleri Karadeniz Bölgesi'ne ulaşmışlardır. Türkiye Selçukluları tarafından ise "Müslüman Samsun" kurulmuştur. Böylece Trabzon Rum Devleti ile siyasî ilişkileri de başlamıştır. XIII. yüzyılda uluslar arası düzeyde ticaret yapan Lâtinlerin ve özellikle Cenevizlilerin Simisso kolonisini kurmaları, bölgenin önemini artırmıştır. Bu durum Moğollar Anadolu'ya geldiklerinde bile devam etmiştir. Bu dönemde Samsun ve çevresinde ortaya çıkan yeni bir unsur ise Türk Beylikleridir. Son olarak Osmanlıların 1420'li yıllarda Samsun ve çevresinde idarî birlik sağlamalarıyla şehir tek merkezli bir yönetim altına girmiştir. Samsun'un Orta Çağ tarihi araştırılırken karşılaşılan en önemli problemlerden biri, şehrin adıyla ilgili olanıdır. Amisos, Müslüman Samsun, Simisso birbirine yakın ama birbirinden farklı özelliklere sahip şehirler olmuşlardır. Ancak bu ayrımın ihmal edildiği durumlarla karşılaşılmış ve bu husus açıklığa kavuşturulmak istenmiştir. Bunu yaparken gerek kaynak eserler gerekse araştırma eserleri titizlikle incelenmiştir. Bu çalışma hazırlanırken, Orta Çağda farklı dillerde yazılmış kaynak eserler incelenmiştir. Bunlardan Lâtince yazılan kaynaklar ayrı bir öneme sahiptir. Zira Cenevizlilerin gelişiyle Samsun ve çevresinde ticarî faaliyetler artmış haliyle bu durum çeşitli türden belgelerin oluşmasına neden olmuştur. Bu belgeler Cenova'daki Archivio Di Stato Di Genova'da bulunmaktadır. Ancak ne yazık ki bu belgeleri okuyabilmek, tarafımızca mümkün olmadığından, bu sorunu tez konumuz hakkında yayımlandığını tespit ettiğimiz bazı belgelere ulaşarak özelikle G. I. Brătianu'nun neşrettiği belgelere ve bizzat arşiv belgelerine dayalı eser kaleme alan, Michel Balard, S. P. Karpov ve Rafał Quirini-Popławski gibi pek çok araştırmacının çalışmalarından istifade ederek halletmeye çalıştık. Bu araştırmanın sonucunda getirilen kanaat ise genel olarak Karadeniz Havzası ve özel olarak ise Samsun ve Simisso hakkında Lâtince belgelerin araştırmacılar tarafından daha çok incelenmesi gerektiğidir.