Sağ kalım analizinde grup ardışık test yöntemlerinin kullanımı
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstatistik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP GÖKKUŞ
Danışman: Kamil Alakuş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağ kalım çözümleme yöntemleri ile çoğunlukla sansürlü olan sağ kalım süresi çözümlenmektedir. Sosyal deneylerde, üretimde ve özellikle tıbbi çalışmalarda kullanılan sağ kalım çözümlemesinin değişkeni pozitif tanımlı olan sağ kalım süresidir. Bu değişken, çalışmaya eş zamanlı dahil olan deneme birimlerinin ölçülmesiyle veya bir süreç boyunca farklı zamanlarda ardışık biçimde çalışmaya alınan her bir deneme biriminin izlenmesiyle elde edilebilmektedir. İzleme ile elde edilen verilerin çözümlenmesi için çalışmanın bitmesini beklemek, etkisiz deneme gruplarında gereksiz sayıda gözlem yapılmasına, verilerin güncelliğini kaybetmesine ve/veya zaman ve donanım israfına neden olabilmektedir. Bunun yerine izleme döneminde belli zamanlarda ara çözümleme yapılması etik açıdan tercih edilmektedir. Deneme birimlerinin çalışmaya ardışık olarak alındığı, iki ve ikiden fazla ortalama veya sağ kalım süresinin izlendiği araştırmalar grup ardışık test yöntemleri ile çözümlenmektedir. Bu çalışmada öncelikle sağ kalım verisinin özellikleri ve parametrik olmayan sağ kalım çözümleme yöntemleri anlatılmıştır. Ardından, iki grup karşılaştırması için temel grup ardışık testler, hata harcama fonksiyonu yaklaşımı ve ikiden fazla ortalamanın karşılaştırmasında Proschan vd. (1994)'nin önerdiği grup ardışık test yöntemleri açıklanmıştır. Ayrıca, ikiden fazla sağ kalım süresinin karşılaştırmasında Proschan vd. (1994)'nin önerdiği grup ardışık Mantel-Haenszel log rank testi yaklaşımına yer verilmiş ve uygulama bölümünde bu yaklaşıma katkı olarak Gehan-Wilcoxon, Tarone-Ware ve Peto-Prentice log rank testleri gerçekleştirilmiştir. Gerçekleştirilen çözümlemeler için NCSS 11 ve PASS 15 bilgisayar programları kullanılmıştır. Sayısal uygulama Su Ürünleri Mühendisliği alanında uygulanmıştır. Üç grup gökkuşağı alabalığına ait sağ kalım süreleri dört izleme dönemi boyunca gözlenmiş ve grup ardışık test yöntemleri ile karşılaştırılmıştır. Bu uygulama verisi için üç grup karşılaştırılmasına dair Mantel-Haenszel, Gehan-Wilcoxon, Tarone-Ware ve Peto-Prentice log rank testleri benzer sonuçlar vermiştir. Elde edilen sonuçlara göre çalışmanın üçüncü izleme döneminin ardından erken sonlandırılması uygun görülmüştür. Erken sonlandırma kararı ile 239 yerine 190 başarısızlık ve 450 yerine 360 deneme biriminin gözlenmesi sonucunda 1. deneme grubu ile 2. ve 3. deneme grupları arasında anlamlı fark olduğu tespit edilmiştir (p≤0.05). 2. ve 3. deneme grupları arasında anlamlı bir fark bulunamamıştır (p≤0.05). Deneme gruplarına ait hazard oranları kullanılarak benzetim ile bu üç grubun ikili karşılaştırmalarına ilişkin üç ayrı grup ardışık test düzeni oluşturulmuştur. Her bir test düzeni oluşturulurken yeterli istatistik güç elde edilmiştir (1-β≥0.90).