3 BOYUTLU NOKTA BULUTLARININ MODELLENMESİNDE METASEZGİSEL YAKLAŞIMLAR
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Harita Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜLKÜ KIRICI YILDIRIM
Danışman: Yasemin Şişman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Üç boyutlu (3B) nokta bulutu, bir nesnenin veya bir ortamın yüzeyini hassas bir şekilde temsil eden ve bu yüzeyin her bir noktasının kartezyen (X,Y,Z) koordinatları ile belirtildiği bir veri kümesidir. 3B nokta bulutlarının modellemesi ise, bir ortamın veya nesnenin yüzeyinin uygun bir modelle temsil edilmesidir. Geoid, dünya yüzeyini en iyi şekilde temsil eden, yüzeyin deniz seviyesine göre eğriliğini ve çeşitli noktalardaki yerçekimi potansiyeli yüzeyini ifade eden bir referans yüzeyidir. Geoid belirleme her zaman bilimin konusu olmuştur. Birçok farklı geoid belirleme yöntemleri geliştirilmiş ve geliştirilmektedir. Tüm jeodezik çalışmalarda olduğu gibi geoid yüzeyi belirleme çalışmalarında ölçü sayısı bilinmeyen sayısından büyük olduğunda optimizasyon ile belirli bir amaç fonksiyonuna göre çözüm yapılır. Harita mühendisliğinde dengeleme hesabı olarak adlandırılan bu işlemde çeşitli yöntemler kullanılmaktadır. Ölçü kümesinde her zaman rastgele ve kaba hatalı ölçülerde bulunmaktadır. Bu ölçüler uyuşumsuz ölçü olara adlandırılır ve ölçü kümesinden ayıklanması gerekmektedir. Ölçü kümesi uyuşumlu ve uyuşumsuz ölçüler olarak 2 sınıfa ayrılabilir. Günümüzde gelişen teknoloji ile birlikte elde tutulan veri miktarları artmış, elde edilen veriyi sınıflandırmak önem kazanmıştır. Veri sınıflandırma işleminde istatistiksel ve makine öğrenimi yöntemleri sıklıkla kulanılmaktadır. Hızla gelişen yapay zeka ve makine öğrenmesi yöntemleriyle çok karmaşık problemler Metasezgisel Algoritmalar ile çözülerek optimum çözümler elde edilebilmektedir. Metasezgisel algoritmalar doğadan esinlenmiş veya önceki deneyimlerden öğrenilmiş özellikleri kullanarak çeşitli optimizasyon problemlerini çözmek amacıyla tasarlanmışlardır. Bu algoritmalar, özellikle büyük ve karmaşık problemlerden optimum çözümler elde etmek için kullanılmaktadır. Metasezgisel algoritmalar iyi bir öğrenme ve adaptasyon yeteneklerine sahip oldukları için farklı problemlere kolayca uyarlanabilirler. Bu nedenle ortaya çıkışından bu yana birçok farklı problemin çözümünde kullanılmaktadırlar. Bu çalışmada geoid yüzeyi belirleme işlemi için harita mühendisliğinde daha önce kullanılmamış olan Metasezgisel algoritmalar ile veri sınıflandırma işlemi yapılmıştır. Metasezgisel algoritmalardan seçilen Kurbağa Sıçrama Algoritması, Ateşböceği Algoritması, Parçacık Sürü Optimizasyonu ve Gri Kurt Optimizasyonu yöntemleri ile geoid yüzeyi belirleme için Matlab kodlamaları oluşturulmuştur. Elde edilen sonuçlar klasik geoid yüzeyi belirleme yöntemi ile elde edilen sonuçlar ile karşılaştırılmıştır. Metasezgisel algoritmalar ile geoid yüzeyi belirleme yöntemleri ile elde edilen sonuçlarda kendi arasında yorumlanmıştır.