Bulanık veri zarflama analizi: Türkiye'deki şeker fabrikalarının etkinliklerinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İstatistik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZLEM ŞULE AYDOĞMUŞ
Danışman: Talat Şenel
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Veri Zarflama Analizi (VZA), birden çok girdi ve birden çok çıktıya sahip olan Karar Verme Birimleri (KVB)'nin göreli etkinliğinin ölçülmesinde kullanılan bir yöntemdir. Ayrıca bu yöntem, etkin olmayan KVB'nin etkin olmayış miktarları ve bunların neden kaynaklandığı hakkında bilgi vermektedir. Bunun yanı sıra VZA, etkin olmayan KVB'leri için gerekli olan girdi azaltma ve/veya çıktı arttırma miktarlarının belirlenmesinde yöneticilere destek sağlayabilmektedir. Klasik VZA modelleri, kullanılan girdi ve çıktı değerlerinin kesin olarak bilindiği durumlarda uygulanabilmektedir. İşletmelerde etkinlik hesaplamalarında kullanılan girdi-çıktı verileri çoğu zaman tam ve kesin olarak bilinememekte yani belirsizlik içerebilmektedir. Tam ve kesin olmayan bu verilere bulanık veriler adı verilmekte ve bulanık kümeler ile ifade edilmektedir. Bulanık küme teorisi ilk olarak Prof. Dr. Lotfi A. Zadeh tarafından 1965 yılındaki "Fuzzy Sets" başlıklı çalışma ile ele alınmıştır. Girdi ve çıktı değerlerinin kesin olarak belirlenemediği durumlarda, etkinlik ölçümlerinin yapılabilmesi için Bulanık Veri Zarflama Analizi (BVZA) modelleri geliştirilmiştir. Bu çalışmada, Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. (TÜRKŞEKER)'ye ait şeker fabrikalarının etkinlik durumları incelenmiştir. TÜRKŞEKER 2018 yılı faaliyet raporu incelendiğinde, "… belirlediğimiz hedefler istikametinde yüksek kalite ve verimlilik odaklı artan bir performans ile …." ifadesi yer almaktadır. Buradan hareketle Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.'ye ait 25 adet şeker fabrikasının etkinlik durumları merak edilmiştir. 2017-2018 döneminde, şeker fabrikalarının etkin olup olmadıkları araştırılmıştır. Etkinlik değerleri önce klasik veri zarflama analizi kullanılarak belirlenmiştir. Daha sonra kullanılan girdi ve çıktıların bazılarında bulanıklık olabileceği düşüncesiyle, bulanık veri zarflama analizi kullanılarak şeker fabrikalarının etkinlik değerleri tekrar elde edilmiştir. Klasik VZA ve bulanık VZA sonuçları karşılaştırılarak, etkin olmayan KVB'nin etkin hale gelebilmeleri için tam etkin olan hangi şeker fabrikalarını kendilerine referans almaları konusunda önerilerde bulunulmuştur.