Samsun'da çalışan aile hekimlerinin obezite yönetimi hakkında bilgi, tutum ve uygulamaları
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MESUT CAN UNCU
Danışman: Mustafa Kürşat Şahin
Özet:AMAÇ: Bu çalışmada, Samsun'da çalışan aile hekimlerinin fazla kilolu ve obez hastanın yönetimine ilişkin bilgi, tutum, öz yeterlilik ve uygulamalarının incelenmesi ve uygulamada karşılaşılan sınırlamaların değerlendirilmesi amaçlanmıştır. GEREÇ VE YÖNTEM: Bu çalışma Samsun ilinde bulunan aile sağlığı merkezlerinde aktif olarak aile hekimliği yapan hekimler ile yapılmıştır. Kesitsel, açık kontrolsüz tipte bir anket çalışmasıdır. Araştırmanın evrenini, Samsun'da aile sağlığı merkezlerinde 25.02.2020-01.05.2020 tarihleri arasında aktif olarak çalışan 409 aile hekimi oluşturmaktadır. Çalışmaya 273 aile hekimi dahil edilmiştir. Çalışmada veri toplama aracı olarak anket kullanılmıştır. Verilerin analizinde IBM SPSS 21.0 kullanılmıştır. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. BULGULAR: Çalışmaya katılan hekimlerin %35,9'u (n=98) kadın, %64,1'i (n=175) erkektir. Yaş ortalaması 44,5±8,19 yıldır. Birinci basamakta ortalama çalışılan süre 15,92±9,23 yıl, ortalama mesleki deneyim 19,68±8,44 yıldır. Nüfusa kayıtlı ortalama hasta sayısı 3138±770 hasta, haftalık ortalama muayene sayısı 304±114 muayenedir. Aile hekimlerinin bilgi sorularından aldıkları ortalama puan 8,64±1,03'tür. Kadın hekimlerin bilgi düzeylerinin, erkek hekimlere göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu bulunmuştur (p=0,039). Aile hekimlerinin %73,3'ü aile hekimlerinin kilo yönetiminde önemli bir rol üstlenebileceğini düşünmekte, ancak sadece %34,4'ü aile hekimlerinin fazla kilolu ve obez hastanın tedavisini üstlenmesi gerektiğini düşünmektedir. Hekimlerin %44,7'si genel nüfusunu, %59'u ise kronik hastalıkları olanları kilo problemleri açısından düzenli olarak taramaktadır. Kilo yönetimi uygulamalarında en düzenli kullandıkları 3 yöntemin sırasıyla; hastalarını gerektiğinde diyetisyene yönlendirmek (%72,5), fiziksel aktivite önerilerinde bulunmak (%70,7) ve beslenme önerilerinde (%67,8) bulunmak olduğu görülmektedir. Hekimlerin, gerektiğinde hastalarını farmakoterapi (%18,7) ve bariyatrik cerrahi (%9,5) için yönlendirme oranlarıysa oldukça düşüktür. Aile hekimlerinin %32,6'sı kendini fazla kilolu ve obez yetişkin tedavisinde, %23,8'i fazla kilolu ve obez çocuk tedavisinde yeterli hissetmektedir. Kendini fazla kilolu ve obez yetişkin-çocuk tedavisinde yeterli hisseden hekimlerin tarama alışkanlıkları ve uygulamalarının birçoğunun kendini yeterli hissetmeyen hekimlere göre anlamlı düzeyde iyi olduğu görülmektedir. Yine hekimlerin öz yeterliliklerine göre tedavileri önerme durumları incelenmiş ve ilgili tedavideki öz yeterlilik arttıkça hekimlerin tedaviyi önerme düzeylerinin anlamlı olarak arttığı görülmüştür. Fazla iş yükü (%96,3), hastaların motivasyon eksikliği ve uyumsuzluğu (%95,2) ve kısa muayene sürelerinin (%93) en sık karşılaşılan üç sınırlama olduğu görülmektedir. Hekimlerin %68,9'unun birinci basamağa ait ulusal bir rehber olmamasını kısıtlama olarak gördükleri ve buradan yayınlanmış mevcut rehberin farkında olmadıkları görülmektedir. Rehber farkındalığı olan hekimlerin fazla kilolu ve obez yetişkin-çocuk tedavisinde öz yeterliliğinin anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur. Yine rehber farkındalığı yüksek olan hekimlerin kilo problemleri açısından hastalarını, farkındalığı düşük olan hekimlere göre daha düzenli taradığı görülmektedir. SONUÇ: Aile hekimlerinin obezite yönetiminde yeterli bilgiye sahip oldukları görülmektedir. Hekimler obezitenin öneminin farkındadırlar ve bu süreçte aile hekimlerinin önemli bir rol üstlenebileceğini düşünmektedirler. Ancak fazla kilolu ve obez hastanın tedavisini üstlenmek istemedikleri görülmektedir. Hekimlerin yarısı fazla kilolu ve obez hastalara karşı basmakalıp ve olumsuz düşüncelere sahiptir. Hekimlerin hastalarını kilo problemleri açısından yeterli düzeyde taramadığı görülmektedir. Aile hekimleri kilo yönetimi uygulamalarında çeşitli stratejiler kullanmaktadırlar ancak bunlar yeterli düzeyde değildir. Hekimlerin fazla kilolu ve obez yetişkin-çocuk tedavisinde öz yeterlilikleri düşüktür. Özellikle obezitenin farmakoterapisi ve cerrahisi hakkındaki öz yeterlilikleri oldukça düşüktür. Ancak bütün bunların yanında hekimlerin kilo yönetimi uygulamalarında karşılaştıkları sınırlamalarında fazla olduğu görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Obezite yönetimi, kilo yönetimi, aile hekimi, birinci basamak, bilgi, tutum, uygulama, öz yeterlilik, sınırlama