Gazâlî'de tenzih anlayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERVE GİZEM PAYKAL
Danışman: Rıza Korkmazgöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İnsanlık tarihi boyunca Tanrı'nın keyfiyyeti hakkında değerlendirmeler yapılmış ve buna bağlı olarak çeşitli Tanrı tasavvurları ortaya çıkmıştır. İslâm dininin Allah tasavvurunun merkezini tevhid inancı oluşturmaktadır. Tevhid inancının özünü ise tenzih prensibi oluşturmaktadır. Dolayısıyla İslâm düşüncesinin bütünüyle tevhid ve tenzih prensibini esas alması, onun en özgün cihetini oluşturmaktadır. 'Gazâlî'de Tenzih Anlayışı' adlı bu çalışımamızda İslâm düşüncesinin teşekkülünde başrol oynamış tenzih doktrini, Gazâlî'nin fikirleri özelinde tartışılmıştır. Gazâlî İslâm düşünce tarihine derin izler bırakmış bir fikir adamıdır. Bütün Müslüman kelâmcılar tenzih prensibinin kelamî düşüncenin temel hareket noktalarından biri olduğu konusunda hemfikirdirler. Bu yönüyle İslâm kelâmcılarının tenzih anlayışlarında nasıl bir zihnî yapıya sahip olduklarını anlamak büyük bir önem arzetmektedir. Bu yüzden çalışmamız içerisinde öncelikli olarak İslâm kelâmcıları tarafından ortaya konulan sıfatların tasnifi, zât-sıfat, isim-müsemmâ ilişkisi gibi konular tenzih minvâlde genel bir değerlendirmeye tabi tutularak mesele temellendirilmiştir. Allah-âlem, Allah-insan ilişkisiyle ilgili farklı ekoller çeşitli açıklamalarda bulunmuşlardır. Buna bağlı olarak da farklı Tanrı ve âlem tasavvurları ortaya çıkmıştır. Gazâlî'ye göre bu anlayışlardan hangisinin insanları hakiki anlamda tenzih fikrine götürdüğü temel sorudur. Aynı zamanda Gazâlî'nin ulûhiyet tasavvurunda tenzih prensibinin nasıl bir etkisi olduğu bu tezin temel problemidir. Gazâlî'nin tenzih doktrinini İslâm filozofları ve Mu'tezile'ye karşı bir aksülamel olarak geliştirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Gazâlî'nin el-İktisâd fi İtikâd, el-Maksadu'l-Esnâ fi Şerhi Me'ânî'l-Esmâ'i'l-Hüsnâ ve Tehafutü'l-Felâsife gibi kelamî muhtevaya sahip eserleri genel bir değerlendirmeye tabi tutulduğunda, tüm kelâm sistemini tenzih esası üzerine kurduğu kanaatine ulaşılmıştır. Çünkü Gazâlî'ye göre tevhidde asıl olan Yüce Allah'ı tenzihtir.