Folklorun beş işlevine göre Âşık Mahzuni Şerif'in şiirleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YILMAZ IRMAK
Danışman: Bekir Şişman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Âşık Tarzı Şiir Geleneği'nde çok önemli bir yere sahip olan Âşık Mahzuni Şerif, Alevi- Bektaşi kültürü içerisinde yetişmiş bir ozandır. Sanatını oluştururken Âşıklık Geleneği'nin güçlü ozanları; Pir Sultan, Davut Sulari ve Âşık Veysel'den ilhamını alan ozan, bütün âşıklar gibi gelenekten beslenmiştir; ancak şiirde ve müzikte kendi kişiliğini oluşturmuştur. Mahzuni'nin âşıklığı; gelenek unsurlarının değişen toplumsal koşullara göre modern bir perspektifle formatlandığı "yeni tip ozan"lıktır. Türkiye'nin 1950'li yıllardan itibaren sanayileşmeye bağlı olarak köyden kente başlayan göç süreci ve 1980'li yıllara kadar devam eden sosyo-kültürel ve siyasî iklimi şüphesiz âşık şiirine de yansımıştır. Bunu; elektronik kültür ortamının imkânlarından yararlandığı için de toplum tarafından popüler bir ozan olarak tanınan ve eserlerinde sosyal konuları işleyen Mahzuni Şerif'in şiirlerinde de sıkça görürüz. Yaşadığı dönemde meydana gelen sınıf çatışmaları, direnişler, eylemler, ayaklanmalar, darbeler, savaşlar, ekonomik krizler, ekonomik adaletsizlikler, haksızlıklar, zulümler, işkenceler, yasaklamalar ve baskılar Mahzuni Şerif'in içinde saklı kalmış duyarlılıkları ön plana çıkartmıştır. Bu çalışmada; Âşık Mahzuni Şerif'in şiirleri, Amerikalı Antropolog William Bascom'un "Folklorun Dört İşlevi" adlı makalesinde önerdiği dört işleve ve buna ek olarak İlhan Başgöz?ün beşinci işlev olarak önerdiği "Protesto" işlevine göre incelenmiştir. Âşık Mahzuni Şerif?in şiirlerinin beş işleve uygunluk gösterdiği görülmüştür. Ayrıca ozanın şiirlerinde beş işlevin kapsamı dışında kalan yeni işlevler tespit edilmiş ve bilim dünyasının dikkatlerine sunulmuştur. Sonuç olarak bu çalışma; kuramsal olarak Âşık Tarzı Şiir Geleneği bağlamında Âşık Mahzuni Şerif'in şiirlerine işlevsel açıdan bakarak araştırmacılara bir ışık tutma amacı taşımaktadır. Anahtar Sözcükler: Âşık Tarzı Şiir Geleneği, Âşık Mahzuni Şerif, Folklorun Beş İşlevi, Alevi-Bektaşi Kültürü, İşlevsel Halkbilimi Kuramı