Trabzon ve Giresun yöresi Çepnilerinde eski Türk inanışlarının izleri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ELVAN DOST

Danışman: Bekir Şişman

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çepniler, Oğuzların yirmi dört boyundan biridir. Araştırma sahası içinde (Beşikdüzü, Şalpazarı, Eynesil, Görele) bugün var olan Çepnilerde Eski Türk inanışlarının izlerinin neler olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Böylece Anadolu'ya gelen Türklerin başka bir dinin tesiri altına girmiş olmalarına rağmen Eski Türk inanış ve uygulamalarını devam ettirdiklerini göstermek amaçlanmıştır. Bunu yaparken yörede mülakat ve doğal gözlem yöntemi uygulanarak pek çok derleme faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Toplanan halk inançları içerisinde, geçmişle bağlantısı kurulan inanışlar ayrı olarak ele alınmıştır. Çepnilerin Anadolu'ya gelmelerine ve başka bir dinin tesiri altına girmelerine rağmen Eski Türk inanış ve uygulamalarının izlerini taşıyan pek çok inanca ve ritüele sahip oldukları görülmüştür. Bunların bir kısmı İslamiyet'in etkisiyle değişerek dönüşmüş, bir kısmı ise asli fonksiyonunu sürdürmüştür. Yörede Tek Tanrı inancının yanında yardımcı ve koruyu iyelere, kara iyelere, yer-sub, ev- ocak iyelerine inanılmaktadır. Ata-arvak ruhlarının yaşayan kişiler üzerindeki tasarruflarının devam ettiği düşünülmektedir. Ayrıca bölgede kemençeli âşıkların varlığı ve bunların sosyal hayatta aktif olarak kullanılması mevcuttur. Doğumdan ölüme kadar geçen süreçte, düğünlerden cenazelere, baharın gelişiyle mart ve kalandar bozması uygulamalarından, Hıdırellez ve mayıs yedisine kadar pek çok törende yardımcı ve koruyucu iyelerin yanında kara iyelere de cansız kurban örneği olan saçılar yapılmaktadır. Mayıs yedisinin, Orta Asya'da aynı zaman diliminde ve bugünkü şekliyle kutlandığı tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: mayıs yedisi, mart bozması, yardımcı ve koruyucu iyeler, ata-arvak ruhları.