Görme engelli öğrencilere yönelik betimlemeli fen bilimleri kitabı ve öğretmen kılavuz kitabı tasarlanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Matematik Ve Fen Bilimleri Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HAYRİYE NİSA ŞAHİN
Danışman: Mustafa Ergun
Özet:
Bu çalışmada görme engelli öğrencilere fen öğretiminde betimlemeli kaynak kitap ve öğretmene yardımcı kılavuz kitap tasarlanması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda görme engelli öğrencilerin fen öğretiminde yaşadıkları zorluklar ve öğretmenlerin fen öğretiminde karşılaştığı problemleri azaltacak sorular cevaplanmıştır. Araştırmacının sürecin her basamağında aktif olarak görev aldığı nitel araştırma yöntemlerinden eylem araştırması yöntemi kullanmıştır. Eylem araştırması planlama süreci oluşturularak ve tüm basamakları uygulanmıştır. Araştırmada sırasıyla problem cümlesi belirlenerek kuramsal bağlamı belirlenmiş, veri toplama süreci planlanarak uygulanmış ve elde edilen veriler analiz edilmiştir. Kitap tasarımında güncel 2024 fen bilimleri dersi öğretim programında yer alan 5. sınıf, 3.ünite canlıların dünyasına yolculuk seçilmiştir. Görme engelli öğrencilerin ders kitaplarına erişiminde yaşanan güçlükler, öğretmenin Braille bilmemesi, görsel içeriklerin betimlenmesinde yaşanan yetersizlikler ve öğrencilerin ders tekrarını bağımsız gerçekleştirememeleri gibi nedenlerle, fen bilimleri öğretim sürecinde hem öğrenci hem öğretmen açısından çeşitli sorunlar ortaya çıktığı belirlenmiştir. Bu doğrultuda Milli Eğitim Bakanlığı ders kitabı temel alınarak, seçilen ünite görsel, etkinlik, deney ve tablo betimlemeleriyle zenginleştirilmiş; ekran okuyucu uyumlu, QR kod destekli, erişilebilir ve kapsayıcı bir ders materyali olarak yeniden tasarlanmıştır. Araştırma görme engelliler ortaokulunda, normal okullarda bulunan özel eğitim sınıfında ve normal okullarda akranlarıyla aynı sınıfta eğitim gören kaynaştırma öğrencileri ve öğretmenleri ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın verilerini uygulama esnasında araştırmacı tarafından alınan notlar ve katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler sonucunda elde edilmiştir. Elde edilen verilerin analizinde betimsel ve içerik analiz yöntemleri kullanılmıştır. Görme engelli öğrencilerin verilerinin analizinde, tasarlanan betimlemeli fen bilimleri ders kitabı, öğrenci merkezli ders işlemeyi, öğrencinin derse etkin katılımını, ders tekrarı yapabilmesini, bağımsız erişerek ödevlerini yapabilmesini, dersten önce hazırlık yapabileceğini, öz güvenlerinin artacağını ifade etmişlerdir. Öğretmenlerden elde edilen verilere göre, öğretmenlere düşen sorumluluğu olsa azalabilecek, öğretmeninin tekrar tekrar betimlemesinden ziyade öğrenci kendi istediği kadar dinleyebilecek, evde ödev yapabilecek, aynı betimleme olduğu için kavramları daha rahat öğrenebileceği sonucuna ulaşılmıştır. Görme engelli öğrencilere fen öğretiminin geliştirilmesi amacıyla tasarlanan kitabın Braille baskılara dönüştürülerek derslerde kullanılması önerisinde bulunulmuştur.