Yarı-humid ekosistem koşullarında toprak kalitesinin entegre kalite indeksi modeli ile belirlenmesi ve ann ile tahminlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ELIS-BRIGHT ITEKE MOLUA
Danışman: Orhan Dengiz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Toprak yönetim uygulamalarının toprak kalitesi üzerinde olumlu ya da olumsuz etkileri olabilir. Toprak kalitesi, toprağın hayvan ve bitki gelişimini sürdürebilme kapasitesi, hava ve su kalitesini artırma yeteneği ve insan sağlığı için uygun canlı bir ekosistem oluşturma potansiyeli olarak tanımlanır. Bu çalışmanın amacı, Samsun ili Havza ilçesindeki tarım arazilerinin toprak kalitesini Entegre Kalite İndeksi (IQI) ve Yapay Sinir Ağı (YSA) olmak üzere iki model kullanarak değerlendirmek ve tahmin etmektir. Çalışma alanından 217 toprak örneği toplanmış ve fiziksel, kimyasal, biyolojik ve besin maddesi parametrelerini kapsayan 33 toprak kalite parametresi seçilerek analiz edilmiştir. Toprak parametrelerinden oluşan bu Tam Veri Seti (TDS), Temel Bileşen Analizi (PCA) işlemine tabi tutulmuş ve Minimum Veri Seti (MDS) oluşturmak üzere 13 toprak kalite parametresi seçilmiştir. Toprak parametreleri "optimum", "daha fazla daha iyi" ve "daha az daha iyi" olarak sınıflandırılmıştır ve bunun için standart puanlama fonksiyonu kullanılmıştır. Daha sonra her parametrenin ağırlığı belirlenmiştir. IQI modeli hem TDS hem de MDS'ye uygulanarak toprak kalitesi belirlenmiştir. IQI modeli ile hesaplanan Toprak Kalite İndeksi (SQI), daha sonra tahmini SQI sonuçlarını elde etmek için YSA modeline entegre edilmiştir. IQI ile elde edilen SQI sonuçları ile YSA ile tahmin edilen SQI sonuçları karşılaştırıldığında istatistiksel olarak benzer bulunmuştur. Sonuçlar, kriging yöntemi altında basit Gaussian ve küresel yöntemler kullanılarak en düşük Kök Ortalama Kare Hata (RMSE) ile çalışılan alanın mekânsal dağılım haritalarının oluşturulmasında kullanılmıştır. Dağılım haritaları incelendiğinde, alanın büyük bir kısmı yüksek toprak kalitesi sınıfına girmektedir. Haritalarda, iç kısımlarda düzensiz olarak dağılmış düşük kaliteli bölgeler ve en düşük kalitenin alanın kuzey-orta kısmında olduğu görülmektedir. Genel olarak, toprak kalitesi orta kalite sınıfında değerlendirilmiştir. Dağılım haritaları, arazi yönetimi, ekosistem yönetimi ve tarım arazilerinin sürdürülebilirliği açısından kullanılabilecek değerli bilgiler sağlamaktadır.