Anadolu sahası türk masallarındaki olağanüstülük motifi ve uygulamalı halk bilimi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FADİME TİKBAŞ APAK
Danışman: Bekir Şişman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir milleti diğerlerinden ayıran temel göstergelerin başında söz konusu milletin sahip olduğu kültürel miras unsurları gelmektedir. Kültürel mirasın korunarak yaşatılması/yayılması ve sonraki kuşaklara aktarılması, kültürün devamı için bir gerekliliktir. Günümüzün değişen üretim, aktarım ve tüketim ortamları göz önünde bulundurulduğunda kültürel mirasın korunmasında ve yayılımında nasıl bir yol izlenmesi ve hangi aktarım araçlarının kullanılması gerektiği üzerinde durulması gereken hususlardandır. Çalışmamız; bu sorulardan hareketle masallar ve olağanüstülük motifi özelinde kültürel mirasın güncellenebileceği yeni kültürel ekonomik sahaları barındırmaktadır. Bu çalışmada güncellenecek unsurların belirlenmesi için öncelikle somut olmayan kültürel mirasın sözlü anlatımlar başlığı altında yer alan masallar, olağanüstülük motifi temelinde incelenmektedir. İncelenen masallar; il bazında yapılmış lisansüstü masal tezleri ve halk anlatmaları üzerine yapılmış ilk doktora tezi olan "Mahmutgazi Köyü'nde Halk Edebiyatı" adlı çalışmalar ile masal çalışmalarının öncü isimlerden olan Pertev Naili Boratav'ın "Zaman Zaman İçinde" ve "Az Gittik Uz Gittik" adlı eserlerinde yer alan örneklerdir. Tespit edilen motifler, Stith Thompson'un "Halk Edebiyatı Motif İndeksi" adlı eserinin F. Olağanüstülükler maddesine göre tasnif edilmektedir. Böylelikle Anadolu Sahası Türk Masallarındaki olağanüstülük motifinin dökümü çıkarılmakta, söz konusu unsurların masallarda nasıl çeşitlendiği görünür olmaktadır. Söz konusu motifler; sinema, edebiyat, müze ve benzeri gibi çoğaltılabilecek kültürel ekonomik alanlarda yeniden işlenerek ulusala ve küresele taşınabilecek, özgün üretimler/tasarımlar için bir veri hazinesi olabilecek özelliktedir. İkinci aşamada ise tespit edilen motiflerin günümüzde nasıl değerlendirilebileceği sorusuna cevap aranmakta, çeşitli öneriler sunulmaktadır. Bu kapsamda "Kırk Odalı Masal Müzesi"nin kurulabileceği dile getirilmekte; tarafımızca çizimleri yaptırılan aksakallı bilgin KumPir Dede, Peri Kızı Gülperi, Narkız, Arap, Abbas/Deli Gücük, Nohut Oğlan gibi markalaşabilecek masal figürleri sıralanmaktadır.