YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU'NUN "KİRALIK KONAK", "ANKARA" VE "BİR SÜRGÜN" ROMANLARINDAKİ MEKÂNLARDA BATILILAŞMA OLGUSU
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SEFA KAVAKLI
Danışman: İlknur Tatar Kırılmış
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun Kiralık Konak, Ankara, Bir Sürgün romanlarındaki mekânlarda Batılılaşma olgusu; Ramazan Korkmaz'ın oluşturduğu algısal mekân kategorisi ile incelenmiştir. Kurgusal metinlerin yapı unsurlarından olan mekân; yapısında, eserde kurgulanan düşünce sistemlerinin, sosyal olguların açığa çıkarılmasında ve anlaşılmasında önemli özellikler barındırır. Türk edebiyatında geniş bir alanda işlenen Batılılaşma kavramı da mekânlar üzerinden anlamlandırılabilecek sosyal bir olgudur. Algısal mekân kategorisi, karakter mekân ilişkisini temele aldığından; karakterler ile temsil edilen Batılılaşma olgusunun mekânlar üzerindeki yapısının açığa çıkarılmasında önemli bir yöntem olarak karşımıza çıkar. Kiralık Konak, Ankara, Bir Sürgün romanlarındaki Batılılaşma olgusu; yanlış Batılılaşma, Batı hayranlığı gibi alt konu başlıkları ile birlikte incelemesi gereken sosyal bir olgudur. Batılılaşma olgusu; karakterlerin, temsilcisi oldukları düşünce sistemleri ve sosyal olgular doğrultusunda mekâna yönelik algılarını temele aldığından, söz konusu romanlardaki mekânlar, algısal mekânlar ile değerlendirilmesi gereken bir nitelik taşımaktadır. Bu araştırma; Kiralık Konak, Ankara ve Bir Sürgün romanlarındaki mekânlarda Batılılaşma olgusunun; farklı yönleriyle açığa çıkarılmasını ve anlamlandırılmasını hedefledi. Bu eserlerde Batılılaşma olgusunun, tarihsel ve kültürel olarak toplumdaki yansımalarına yer verilmiş kurgulanan mekânlar; Batılılaşma olgusunun ayrı yönlerini içerecek biçimde tasarlandığı keşfedilmiştir. Bu bağlamda, eserlerdeki mekânların Batılılaşma olgusunu açığa çıkaracak biçimde incelenmesi önem arz eder. Çalışmada söz konusu romanlarda İstanbul, Paris, İzmir gibi şehirler; apartman, konak, otel gibi yapılar; Taceddin, Yenişehir, Kaledibi gibi mahalleler öne çıkan dokuz farklı mekân olarak tespit edilmiştir. İncelenen bu mekânlarda, Batılılaşma olgusu; yanlış Batılılaşma, Batı hayranlığı gibi farklı konular üzerinden temsil edilir bir biçimde karşımıza çıkmıştır. Nitel içerik analizi yöntemi ile karakterlerin mekânları Batılılaşma olgusunun etkisi ile açık ya da geniş olarak algıladıkları anlaşılmıştır. Karakter ile mekân ilişkisi beraberinde mekândaki Batılılaşma olgusunu açığa çıkaran bu model doğrultusunda; söz konusu mekânlardaki Batılılaşmaya dair temsillerin ve algıların sosyal, tarihsel, kültürel boyutları tespit edilerek yorumlanmıştır.