Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HIBA HASSAN SULIEMAN OMER OMER
Danışman: Tevfik Özen
Özet:
Son yıllarda
propolis geleneksel tıpta büyük ilgi görmüştür. Propolisin su ile
ekstraksiyonu, ekstraksiyon etkisi, kimyasal bileşimi ve biyolojik aktivite
üzerinde büyük etkisi olan optimal koşullarının araştırılması gerektiren bir
süreçtir. Bu tez kapsamında +4 oC
de hazırlanış propolis (+4HP), 80 oC de hazırlanış
propolis (-80HP) ve -196 oC de hazırlanış propolis (-196HP) örnekleri
elde edildi. Su bazlı +4HP, -80HP ve -196HP ekstraktlarının
antidiabetik, in vitro ve in vivo
biyokimyasal özelliklerinin araştırıldı. Ekstraktların ekstraksiyon verimi, toplam fenolik içerikleri, toplam
flavonoid içerikleri, fenolik bileşenleri, in vitro antioksidan, enzim
inhibisyon, antibakteriyel ve DNA koruyucu aktiviteleri belirlendi. En yüksek
ekstraksiyon verimi -196HP’nda (% 38.86), en yüksek toplam fenol içeriği (13.99
± 0.03 mg GAE/g) ve flavonoid içeriğinin (3.38 ± 0.01 mg KE/g) -80HP’da olduğu belirlendi. HPLC-MS/MS analizinde,
-80HP ekstraktının en fazla krizin,
kumarik asit ve kafeik asit içerdikleri bulundu. 1H NMR analizinde
ise, +4HP ve -80HP ekstraktlarında galangin, krizin ve ramnoz bileşiklerinin
yüksek sinyal sergiledikleri belirlendi. Ekstraktlar etkili radikal temizleyici
olduğu bulunurken, -80HP’nın yüksek indirgeme gücüne sahip olduğu bulundu (p
< 0.05). -80HP ve -196HP’nın, kolinesterazlar, α-glukosidaz, lipaz ve
tirozinaz inhibisyonları standart ilaçlardan yüksek inhibe ettiği bulundu (p
< 0.05). -196HP ekstraktı patojenlere karşı
antibakteriyel aktive gösterdi. Ekstraktların jel görüntülerine bakıldığında
tüm ekstraktlar, %73 ila %85 arasında değişen önemli DNA koruma aktivitesi
gösterdi.
Ekstraktların in vitro biyoaktiviteleri ve
fenolik içeriklerine göre, in vivo çalışmada PP-80 ve PP-196'nın
antihiperglisemik etkileri değerlendirildi. Bu deneysel hayvan modelinde, deney
hayvanları altılı sıçandan oluşan beş gruba ayrıldı. Bu hayvan grupları streptozotosin
ile diyabet yapıldı. Ekstraktlar ile tedavi edilen diyabetik gruplarda, vücut
ağırlığı, kan glikoz düzeyi ve HbA1c
içeriği önemli ölçüde iyileştirirken, beyaz kan hücresi sayılarında ise az
artış gözlendi. Kan hemoglobin, kırmızı kan hücresi sayısı ve tipi önemli
ölçüde azalırken, hematolojik parametrelerde artış gözlendi (p > 0.05).
Diyabet grupları ile -80HP grubu deney hayvanlarının pankreas dokularının
histopatolojik incelemelerinde birbirleriyle karşılaştırıldığında, -80HP deney
hayvanları üzerinde langerhans adacığı ve pankreas parankimal doku hasarı
üzerinde iyi etkileri gösterdi. Karaciğer,
akciğer, kalp, dalak, böbrek, beyin dokularının stoplazmasında ve kan
serumundaki in vivo antioksidan enzimlerin aktiviteleri Kontrol-DM ve
diyabetik gruplarla anlamlı olarak azaldığı belirlendi (p <
0.05).
Sonuç olarak,
propolis ekstraktlarının fenolik içeriği ve biyoaktivitesi sağlık ve gıda
alanında değerli kaynaklar olduğunu kanıtlamıştır. -80HP ve -196HP ekstraktları
in vivo antidiyabetik ve antioksidan
etkileri olan güçlü doğal ürünler olduğu tespit edilmiştir.