Obsesif kompulsif bozuklukta tepki ketleme, bilişsel rezerv ve bilişsel esneklik ilişkisinin incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF TİRYAKİ
Danışman: Elif Ünal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB), kişilerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen ve kaygı veren yineleyici düşünceler ile bu düşüncelerle başa çıkabilmek veya bunları hafifletmek adına yapılan tekrarlayan davranış örüntülerinden oluşan kompulsiyonların olduğu bir ruhsal bozukluktur. Obsesif-kompulsif bozuklukta kişilerin iş, aile ve sosyal yaşantıları olumsuz yönde etkilenmekte olup, hastalığın klinik semptomları ile birlikte bilişsel süreçlere ilişkin değişiklikler meydana gelmektedir. Bu doğrultuda çalışma kapsamında OKB'li bireylerin bilişsel süreçleri ele alınmış olup; bozuklukta başlıca etkilendiği bilinen yönetici işlevlerden bilişsel esneklik ve tepki ketleme becerisi ile birlikte bilişsel rezerv incelenmiştir. Çalışmanın örneklemini Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Psikiyatri Polikliniğine başvuran ve gönüllü olarak çalışmaya katılmayı kabul eden 28 OKB tanılı hasta ile cinsiyet ve eğitim düzeyi açısından benzer 30 kontrol grubu katılımcısı oluşturmaktadır. Çalışmada bilişsel bozulmalara karşı koruyucu etkisi olduğu bilinen bilişsel rezervin; bozuklukta olumsuz etkilendiği belirtilen tepki ketleme ve bilişsel esneklik arasında hasta ve kontrol grubu için düzenleyici bir role sahip olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada tepki ketleme becerisini değerlendirmek adına Stroop görevi sayı versiyonu ile Yap-Yapma görevi olmak üzere deney programı aracılığıyla iki farklı görev oluşturulmuş olup, bilişsel esneklik ve bilişsel rezervi değerlendirmek için ise envanter ve anket kullanılmıştır. Söz konusu değişkenlere ilişkin ilk aşamada cinsiyet ve hastalık durumuna bağlı olarak katılımcılar arası bir farklılık olup olmadığı incelenmiştir. İkinci aşamada ise değişkenler arasındaki korelasyonlar yorumlanmıştır. Korelasyon analizindeki anlamlı ilişkilerden hareketle bilişsel rezervin tepki ketleme ve bilişsel esneklik açısından düzenleyici rolü olup olmadığını belirleyebilmek adına analizin üçüncü aşamasında bilişsel rezerv indeksi ele alınarak etkileşimsel değişken oluşturulmuş ve bu doğrultuda hiyerarşik regresyon analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda tepki ketleme ve bilişsel esneklik açısından hasta grubunun performansının kontrollere kıyasla daha kötü olduğu görülmüş olup, bilişsel rezervin ise hasta grubu için düzenleyici bir rolü olduğu ortaya konmuştur.