Bafra'nın kültür tarihi ve Türkler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE ÖZTÜRK
Danışman: İbrahim Tellioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bafra'nın kültür tarihi ve Türklerin bölgedeki varlığı ile kültürel etkilerinin ele alınıp incelenmesi bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Bafra ilçesinin yerleşime açıldığı tarihten itibaren geçen süreci ele alınmıştır. Bafra, Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan Samsun ilinin bir ilçesidir. Bafra'nın arkeolojik geçmişine bakıldığında, Geç Kalkolitik Çağ'dan itibaren yerleşime açıldığı görülmektedir. Bafra, bu tarihi süreç içinde birçok farklı devlet ve topluluğa ev sahipliği yapmıştır. Her topluluk zamanla tarihteki yerini alırken bünyesinde barındırdığı kültürel değerlerini de bu bölgeye bırakmıştır. Bir başka ifadeyle bu tarihsel derinliğin kültürel birikimlerini benliğinde taşıyan kadim bir Bafra vardır. Ancak Bafra'nın tarihi ile kültürel dokusunu, geçmişten günümüze bir bütün halinde ele alan bilimsel bir araştırmanın eksikliği göze çarpmaktadır. Bu çalışma, Bafra'nın tarihi ile kültürel değerlerini ve Türklerin bu konudaki katkılarını ortaya çıkararak günümüze yansıtmak ve bahsettiğimiz bu hususlarda tam ve etraflıca bilgiye sahip olunmasına katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Amacımız doğrultusunda çalışma alanıyla ilgili çeşitli kaynaklar incelenmiş ve ilçenin kültürel yapısını tespit etmek amacıyla saha araştırması yapılmıştır. Yapılan araştırmalar sonucunda aydınlatıcı bilgilere ulaşılmış ve Bafra'nın tarihi ile kültürel dokusu ortaya çıkarılarak bölgede yaşayan Türkler ile diğer topluluklardan kalan izler belirlenmiştir. Bafra'da Geç Kalkolitik Çağı'ndan itibaren her çağa ait kültürel izler bulunur. İlçede arkeolojik kalıntıların sayısı oldukça fazladır. Bafra'nın en eski yerleşim yeri olan İkiztepe'deki kazılar neticesinde buradaki toplumun dokumacılıkta, metalürjide, çömlek sanatında oldukça ileri gittikleri ve beyin ameliyatı yaptıkları anlaşılmıştır. Bununla birlikte İkiztepe'de, Karadeniz Bölgesi'nin geleneksel mimarisi olan ve günümüzde bölgede varlığını sürdüren çantı tekniği ile yapılmış ahşap yapıların izlerinin Geç Kalkolitik Çağı'na kadar uzandığı görülmüştür. Kaya mezarları ile Kızılırmak'ı kontrol amaçlı yapılan Asar ve Martı kaleleri ilçeyi geçmişe bağlamaktadır. Bafra'da hüküm süren ve adı bilinen ilk topluluk Gaşkalardır. Ancak bu topluluğa ait herhangi bir kalıntı yoktur. Orta Asya kökenli olan ve Türk kültür dairesi içinde oldukları kabul edilen Kimmerler, ardından da İskitler bölgeye göç etmiştir. Bafra'da bu topluluklara ait bir iz bulunmamaktadır. Bu süreçten sonra Bafra'daki Türk varlığı Danişmendlilerin bu sahayı ele geçirmesiyle gerçekleşmiştir. Bu dönemden itibaren bölgedeki Türk nüfusu artmaya başlamıştır. Bafra'daki Türk izleri ise beylikler dönemine aittir. Bununla birlikte Bafra'nın, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerine ait kültürel dokusu oldukça zengindir. Anahtar Sözcükler: Kızılırmak, İkiztepe, kültürel miras, çantı tekniği, cami.