İmbat Çayı (Erbaa) Havzasının morfometrik jeomorfolojisi ve taşkın duyarlılığı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMED EMİN ŞEKERCİ
Danışman: Muhammet Bahadır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İmbat Çayı Havzasının coğrafi özellikleri üzerine yapılan bu araştırma, morfometrik analizler ve analitik hiyerarşi süreci yöntemleri ile incelenmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, İmbat Çayı Havzasının jeolojik, morfolojik ve klimatik özelliklerini ortaya koymak için gerekli veriler temin edilmiş ve haritalanmıştır. Elde edilen haritalar değerlendirilmiş ve morfometrik analizler ile taşkın duyarlı alt havzalar belirlenmiştir. Havzanın çeşitli coğrafi parametreleri kullanılarak Analitik Hiyerarşi Süreci ile taşkın duyarlılık haritası üretilmiş ve değerlendirilmiştir. İmbat Çayı, Karadeniz Bölgesi'nin Orta Karadeniz Bölümü'nde yer alan, Tokat ilinin Erbaa ilçesinde Kelkit Nehri'ne ulaşan bir akarsudur. Havzanın ana akarsuyu olan İmbat Çayı'nın alt havzaları incelenmiş ve çeşitli morfometrik analizlere tabi tutulmuştur. Bu analizler sonucunda, havzanın genel olarak uzunlamasına bir karaktere sahip olduğu ve taşkın duyarlılığının matematiksel olarak düşük olduğu belirlenmiştir. Alt havzalar arasında yapılan çizgisel morfometrik analizlerde, İmbat Çayı Havzası'nın genellikle olgun bir karaktere sahip olduğu, ancak bazı alt havzaların taşkın ve sel açısından daha duyarlı olduğu ortaya çıkmıştır. Bu duyarlı havzalarda doğal süreçlerin etkisiyle taşkın ve sel duyarlılığının azaldığı, ancak beşerî müdahale olmaksızın bu duyarlılığın devam ettiği belirtilmiştir. Alansal morfometrik analizlerde, havzanın genç bir topografyaya sahip olduğu ve yüzeysel erozyon riskinin arttığı ifade edilmiştir. Ancak, bu durumun Erbaa şehrinin verimli tarım arazilerini etkileyebileceği vurgulanmıştır. İmbat Çayı Havzası'nın iklim özellikleri incelendiğinde, denizel iklimin iç kesimlere kadar ulaşabildiği ve havzanın genel olarak ılıman bir iklim tipine sahip olduğu görülmüştür. Bu iklim özellikleri, tarım alanlarının çeşitliliğini desteklemekte olup, özellikle üzüm, fındık ve tütün gibi ürünlerin yetiştiriciliğine olanak sağlamaktadır. AHS yöntemiyle belirlenen coğrafi faktörler, taşkın duyarlılık analizi için değerlendirilmiş ve eğim, jeoloji ve toprak faktörlerinin riskli parametreler olarak öne çıktığı belirlenmiştir. Bu faktörlerin özellikle İmbat Çayı'nın Kaynak Havzası'nda yüksek duyarlılığa sahip olduğu gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, coğrafi bilgi sistemlerinin morfometrik analizler ve duyarlılık analizlerindeki rolü vurgulanarak, İmbat Çayı ve Havzası'nın doğal özellikleri, iklimi ve taşkın duyarlılık dereceleri detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Bu çalışma, havzanın taşkın yönetimi için alınacak tedbirlerde rehberlik edebilecek önemli bilgiler sunmaktadır.