EVLİ BİREYLERİN DUYGU DÜZENLEME BECERİLERİNİN KENDİNİ BELİRLEME KURAMI ÇERÇEVESİNDE İNCELENMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Psikoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞENUR BALCI KAYA
Danışman: Yeliz Kındap Tepe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, evli bireylerin duygu düzenleme becerilerini, Kendini Belirleme Kuramı (KBK) çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, eşten algılanan özerklik desteği ve psikolojik kontrolün bireyin duygu düzenleme becerisi üzerindeki etkisi ve bu ilişkide temel psikolojik ihtiyaçların (özerklik, yeterlik, ilişkilenme) karşılanma düzeyinin aracı rolü değerlendirilmektedir. Araştırma problemini, duygu düzenleme becerilerinin yalnızca bireysel yeterliklerden değil, aynı zamanda bireyin içinde bulunduğu ilişkisel dinamiklerden de nasıl etkilendiği oluşturmaktadır. Bu problem, duygu düzenleme becerilerinin gelişiminin sadece bireyin içsel kapasitesine dayanmadığı aynı zamanda Kendini Belirleme Kuramı (KBK) çerçevesinde özerklik, yeterlik ve ilişkilenme gibi temel psikolojik ihtiyaçların karşılandığı evlilik ilişkileri aracılığıyla desteklendiği varsayımına dayanmaktadır. Özellikle evlilik gibi yoğun duygusal etkileşim içeren ilişkilerde, eşten algılanan destekleyici ya da baskılayıcı tutumların bireyin psikolojik işleyişi üzerinde belirleyici olduğu varsayılmaktadır. Araştırma, nicel yöntemle yürütülmüş; öz-bildirim ölçekleri kullanılarak toplanan veriler, yapısal eşitlik modellemesi ile analiz edilmiştir. Araştırmaya 360 katılımcı katılmış olup veri toplama araçları olarak araştırmacı tarafından hazırlanan Demografik Bilgi Formu ile birlikte Duygu Düzenleme Becerisi Ölçeği, Eşten Algılanan Özerklik Desteği Ölçeği, Psikolojik Kontrol Ölçeği ve Temel Psikolojik İhtiyaç Doyumu Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, özerklik desteğinin duygu düzenleme becerilerini anlamlı şekilde güçlendirdiğini; psikolojik kontrolün ise duygu düzenleme becerilerini olumsuz etkilediğini göstermiştir. Ayrıca, temel psikolojik ihtiyaçların karşılanma düzeyinin bu ilişkide anlamlı bir aracı değişken olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada, Kendini Belirleme Kuramı'nın evlilik bağlamında geçerliliği test edilerek, duygu düzenleme süreçlerinin sosyal ilişkilerle nasıl biçimlendiği kuramsal düzeyde açıklanmaktadır. Anahtar Sözcükler: Duygu düzenleme, Kendini Belirleme Kuramı, temel psikolojik ihtiyaçlar, özerklik desteği, psikolojik kontrol