İnsanlar ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen tıbbi deney ve denemelerin hukuki boyutu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sağlık Hukuku Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FEYZA DİRİ
Danışman: Zeynep Özcan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tıbbi deney ve denemelerin yapılması tıp biliminin gelişebilmesi için zorunlu olup, tarih boyunca insanlar ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen tıbbi deney ve denemeler sonucu tıp bilimi günümüzdeki seviyesine gelmiştir. Temel insan haklarından birisi olan sağlık hakkı, bireyin en yüksek sağlık standardına erişmesini de kapsamakta olduğu için, bireylerin haklarının korunabilmesi için hukuka ve etiğe uygun tıbbi deney ve denemelerin yapılması ve tıp biliminin ilerlemesi gereklidir. Tıbbi deney ve denemelerin hem insanlar hem de hayvanlar bakımından hangi ölçüde hukuka uygun kabul edilmesi gerektiği pek çok kez tartışma konusu olmaktadır. İşbu çalışmada bu soruya cevap aranmıştır. Çalışmada tıp biliminin gelişimi açısından deney ve denemelerin rolü ve "tıbbi deney", "tıbbi deneme" ve "klinik araştırma" gibi kavramlar irdelenmiştir. Ayrıca çok bilinen tıbbi deney ve denemelerden bazılarına yer verilerek bu deneylerin hukuka uygunluğu irdelenmiştir. Tıbbi deney ve denemeler birer tıbbi müdahale olduğundan, tıbbi müdahaleler bakımından doktrinde öne sürülen hukuka uygunluk şartları tıbbi deney ve denemeler bakımından da geçerli olacaktır. Çalışmada tıbbi deney ve denemelerin hukuka uygunluğunu sağlayan koşullar tartışılmıştır. Tarihte tıbbi deney ve denemeler yoluyla gerçekleşmiş pek çok hak ihlali mevcut olup, özellikle II. Dünya Savaşı döneminde tıbbi deneyler vasıtasıyla tıbbın kötüye kullanılmasından ötürü insanlar üzerinde gerçekleştirilen tıbbi deney ve denemelerle ilgili hukuk kuralları ihdas edilmiştir. Bu bağlamda Nürnberg Kodu ve Helsinki Deklarasyonu gibi uluslararası hukuk metinleriyle konuyla ilgili düzenleme getirilmeye çalışılmıştır. Çalışmada tıbbi deney ve denemelerle ilgili mevzuatın günümüzdeki halini almasına giden tarihsel süreç incelenmiştir. Ayrıca hayvanlar üzerinde yapılan deneylerle ilgili güncel tartışmalara yer verilmiş ve hayvan deneylerine alternatif aranması ile ilgili yasal düzenlemelere ve toplumsal farkındalığa değinilmiştir. İnsanlar ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen hukuka aykırı deney ve denemelerin hukuki sonuçları inceleme konusu yapılarak, hukuki sorumluluk, cezai sorumluluk ve idari sorumluluklar tartışılmıştır.