Arazi ve laboratuar koşullarında ?sediman oksijen ihtiyacı (SOİ)? belirleme çalışmaları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Çevre Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2006
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HÜSEYİN CÜCE
Danışman: Gülfem Bakan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sediman kimyası, üzerini kaplayan su bünyesinin kalitesi ile yakın iliskilidir.Su ile tasınan pek çok kirletici ve besi maddesi türü, çogunlukla partikül madde ilebaglantılı olarak, çökebilir ve sediman haline gelir. Akarsu, göl ve kıyısedimanlarında oksijen ihtiyacı, su kalitesi belirlemede anahtar bir konudur.Gerçekte, kıyı çevrelerde oksijen eksikligine yol açan olayların, kıyı sularınınkompozisyonunu ciddi boyutlarda etkiledigi ve ortamda yasayan canlı hayatını tehditettigi bilinmektedir. Çözünmüs oksijenin (ÇO) genellikle, sediman-su arayüzeyiasagısındaki ince taneli sedimanlarda hızlıca tüketilmesi sediman üzerindeki sukolonunda ÇO konsantrasyonlarının düsmesine yardımcı olan önemli miktarlarda?Sediman Oksijen htiyacı (SO)? ile sonuçlanır. Besi maddesi ya da kirleticibütçelerinin önemli bir bilesen olabildigi bir su bünyesindeki sediman - su degisimisonucunda, anoksik kosulların olusması halinde çesitli kirletici ve besi maddesitürleri açısından asırı kimyasal kosulların gelisme göstermesi de olasıdır. Bu nedenle,akarsu, göl ve sıg kıyı çevrelerde SO'nin sorumlu oldugu prosesleri tanımlamak vemiktarını kesin olarak tayin etmek önemlidir.Bu tez çalısmasının amacı, standart bir yöntemin arastırıldıgı, ?SedimanOksijen htiyacı (SO)? parametresinin sediman örneklerinde ölçümünün denenmesi,SO yöntembiliminin standartlastırılmasına yönelik deneysel bir yaklasımı içerendogru ve güvenilir bir laboratuar ölçüm metodu gelistirmek ve SO ölçümtekniklerinin incelenmesini içermektedir.Arastırma kapsamında, sediman örnekleri, Karadeniz'e dökülen Kızılırmaknehri yatagından Eckman-Birge grab örnekleme cihazıyla alınmıstır. Sedimanörnekleri ile birlikte yüzey suyu kalitesinin degerlendirilebilmesi ve SO sonuçları ileiliskilendirilebilecek farklı parametrelerin test edilebilmesi amacıyla nehirden yüzeysuyu örnekleri de toplanmıstır. Sediman türlerine, akıntı karakterinin degiskenliginegöre dokuz örnekleme istasyonu seçilmistir. Her bir örnekte asagıdaki parametreler:Sediman örneklerinde, % organik madde içerigi, % su içerigi, pH, tane boyutudagılımı ve sediman oksijen ihtiyacı; aynı istasyon noktalarından alınan yüzey suyuörneklerinde ise ÇO, sıcaklık, pH, redoks potansiyeli, iletkenlik, tuzluluk, AKM,TÇKM, BO5, KO, toplam fosfor, sülfat ve klorür iyonu konsantrasyonu ölçülmüsve elde edilen bulgulara dayanılarak su/sediman kalite degerlendirme çalısmalarıyapılmıstır.SO oranlarının belirlenebilmesi için iki farklı deneysel çalısmayürütülmüstür. Bu çalısmalardan ilki, sediman örneklerinin BO siselerinde inkübeedilerek SO oranlarının belirlenmesidir. kincisi, yeniden tasarlanan bir SO ölçümdüzenegini aracılıgıyla SO oranlarının belirlenmesidir.Her iki yöntemden de alınan sonuçlara göre, ortalama SO degerinin 0,2477-0,6112 g O2 / m2gün arasında degisim gösterdigi, dolayısıyla nehrin yüksek kum vesu içerigi ( ortalama % 25,46 )ile düsük organik madde içerigine ( ortalama % 3,85 )sahip sediman niteligi tasıdıgı belirlenmistir. Ayrıca, Kızılırmak nehri yüzey suyukalitesinin Çevre Mevzuatı ? Su Kirliligi Kontrol Yönetmeligi Kıta içi su kalitesınıflandırmasına göre genelde 2. sınıf su kalitesi sergiledigi tespit edilmistir.Ölçülen arazi ve laboratuar verileri, Kızılırmak için sayısal su kalitemodellerinin gelistirilmesi halinde yararlı olabilecek parametreleri saglamasınınyanında su/sediman kalitesinin ortaya konulmasında da faydalı olabilecektir.Anahtar Kelimeler: Sediman, Çözünmüs Oksijen, Sediman Oksijen htiyacı,Sediman/Su Etkilesimi, Su Kalitesi