Memduh Şevket Esendal'ın romanlarında deyim, atasözü ve kalıp sözler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET ALİ KİRAZ
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyanın bütün dilleri için söz varlığı alanındaki çalışmalar büyük önem arz eder çünkü dil, milletleri bir arada tutan en önemli birleştirici mayadır. Söz varlığı içinde yer alan kalıplaşmış dil birimleri de bir milletin kültürünü yansıtan en önemli göstergelerdendir. Milletlerin gelenek ve göreneklerinden inançlarına kadar geçmişten günümüze uzanan bir düzlemde, maddi-manevi birçok bilgiye bu söz birimleri aracılığıyla ulaşılabilir. Atasözü, deyim ve kalıp sözler gibi dil birimleri, art zamanlı veya eş zamanlı araştırmalarla gün yüzüne çıkarılmaya çalışılır. Bu çalışmalar yapılırken bir dilin en güzel temsilcileri olarak kabul edilen yazarların eserlerinde, kayıt altına alınmamış birçok söz varlığı ögesine rastlamak mümkündür. Bu yüzden bir milletin edebiyatında yer alan yazın türleri, söz varlığı çalışmaları açısından geniş bir saha imkânı sunar. Türk edebiyatında yer alan eserlerin söz varlığıyla ilgili çalışmaların çok kısır kaldığı günümüzde, bu alanda yapılacak çalışmaların Türk kültürüne, Türk diline ve Türk edebiyatına sağlayacağı katkının çok yüksek olacağı muhakkaktır. Birçok eserin söz varlığı incelemesi yönüyle bakir bir alan olduğunu ve bu alanda çalışma yapacak araştırmacıları beklediğini söylemek mümkündür. Bu çalışma beş bölümden oluşur. Birinci bölüm olan "Giriş" bölümünde çalışmanın amaç, yöntem ve sınırlılıkları hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Memduh Şevket Esendal'ın hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde "söz varlığı" terimi ve kapsamı hakkında açıklamalar yapılmıştır. Çalışmanın dördüncü bölümü olan inceleme kısmında ise; Memduh Şevket Esendal'ın "Ayaşlı ile Kiracıları", "Miras" ve "Vassaf Bey" adlı üç romanında atasözü, deyim ve kalıp sözler tespit edilerek alfabetik sıraya göre tanık cümleleriyle birlikte sıralanmıştır. Tespit edilen bazı söz varlığı ögelerinin Güncel Türkçe Sözlük'te bulunmayan karşılıkları, metnin bağlamına uygun şekilde açıklanmıştır. Çalışmanın sonunda, elde edilen verilerin değerlendirildiği "Sonuç" kısmı ve çalışma boyunca kullanılan kaynakların sıralandığı "Kaynakça" bölümü verilmiştir. Böylece söz varlığı gibi çok önemli bir sahaya ait atasözü, deyim ve kalıp sözler özelinde Memduh Şevket Esendal'ın romanları ele alınarak Türk diline ve sözlük bilim alanına katkı sağlama amaçlanmıştır. Anahtar Sözcükler: Memduh Şevket Esendal, söz varlığı, deyim, atasözü, kalıp sözler.