Azerbaycan Muhammed Fuzuli el yazmalar enstitüsü'ndeki hadis eserlerinin tespit ve değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELAT ABDULRAHMANOV
Danışman: Bekir Özüdoğru
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:El yazmaları, bir milletin kültürel ve ilmî mirasını yansıtan önemli kaynaklar arasında yer almaktadır. Özellikle dinî ve ilmî sahalarda kaleme alınmış olan el yazmaları, geçmiş toplumların düşünce yapısını, ilmî faaliyetlerini ve medeniyet anlayışlarını anlamada temel veri kaynaklarıdır. Ancak bu eserlerin çoğu, yazılış biçimleri ve sınırlı erişim imkânları nedeniyle gün yüzüne çıkarılamamış, akademik çevrelerin ilgisine sunulamamıştır. Bu bakımdan el yazmalarının kim tarafından yazıldığı, hangi döneme ait olduğu, hangi içerik ve maksatla kaleme alındığı gibi hususların tespit edilmesi, tarihî ve ilmî anlamda büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, doğrudan el yazmaları üzerine yoğunlaşmakta ve araştırma sahasını Azerbaycan Devleti Millî İlimler Akademisi bünyesinde faaliyet gösteren Muhammed Fuzûlî El Yazmalar Enstitüsü ile sınırlı tutmaktadır. Araştırmanın temel konusu, bu enstitüde muhafaza edilen hadis ilmine dair el yazması eserlerin tespiti ve değerlendirilmesidir. Türkiye'de yer alan birçok yazma eser, Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı tarafından kataloglanmış ve araştırmacıların hizmetine sunulmuştur. Ancak çevre ülkelerde, özellikle Azerbaycan gibi komşu coğrafyalarda yer alan el yazmaları büyük ölçüde tanınmamakta ve ilmî çevrelerde yeterince araştırılmamaktadır. Söz konusu çalışmanın temel problemi, Azerbaycan Devleti Millî İlimler Akademisi Muhammed Fuzûlî El Yazmalar Enstitüsü'nde bulunan hadis el yazmalarının ilmî niteliğidir. Çalışma, Enstitü arşivinde yer alan hadis yazmalarının tespitine ve tanıtımına yönelik bir çerçevede şekillenmiştir. İnceleme sürecinde yazmalar; başlıkları, müelliflerine dair bilgilendirme, yazı dili, istinsah türü ve konu başlıkları doğrultusunda ele alınmış; her biri kendi bağlamı içerisinde tanımlanarak sistemli bir envanter oluşturulmuştur. Yazmaların bibliyografik kimlikleri belirginleştirilmiş, kayıtlar arasındaki tutarlılık gözetilerek düzenli bir katalog yapısı kurulmuştur. Ayrıca yazıların şekilsel özellikleri, dilsel tercihler ve müstensih el yazısı gibi detaylar da göz önünde bulundurularak, her bir yazmaya ait temel nitelikler dikkatle kayda geçirilmiştir. Bu yönüyle çalışma, Enstitü bünyesindeki hadis literatürüne ait yazmaları görünür kılmayı, alan araştırmalarına açık, güvenilir bir kaynak zemini sunmayı ve ilerleyen dönemlerde yapılacak ilmî incelemelere katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu bağlamda, araştırma yöntemi olarak dokümantasyon (belge tarama) yöntemi esas alınacaktır. Nihayetinde, söz konusu hadis el yazmaları üzerinden Azerbaycan'da geçmişten günümüze hadis ilminde oluşmuş birikim analiz edilecek; böylece hem bölgesel hem de genel İslâm ilim tarihi açısından kayda değer bir katkı sunulmuş olacaktır.