Ortaokul öğrencilerinin Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde bulunan söz edimlerini anlama durumları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FEYZA AÇIKGÖZ YILDIRIM
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Literatür taraması yapıldığında Türkçe eğitiminde anlama-anlatma becerilerine yönelik araştırmalar artarken iletişim içindeki anlamı inceleyen bir bilim olan edimbilim-dil eğitimi ilişkisini temel alan çalışmaların yetersiz kaldığı gözlemlenmiştir. Alanyazındaki bu eksiklik, çalışmanın temel problemi olarak belirlenmiştir. Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarında yer alan yazılı metinlerdeki söz edimlerinin yeterliğinin ve öğrencilerin söz edimlerini anlama düzeylerinin belirlenmesini amaçlar. Çalışmada 2018-2019 eğitim öğretim yılı 5., 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan metinler, edimbilim ölçütleri bakımından değerlendirilmiş, değerlendirme sonucunda elde edilen söz edimlerini öğrencilerin anlama durumları araştırılmıştır. Araştırmanın ilk aşamasında nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi, ikinci aşamasında nicel araştırma yöntemiyle araştırmacı tarafından geliştirilip uygulanan "Okuduğunu Anlama Testi" kullanılmıştır. Çalışmanın ilk aşamasında Türkçe ders kitapları tarama yöntemiyle incelenmiş, metinlerde geçen söz edimleri tespit edilip düzsöz, edimsöz ve etkisöz başlıklarında gruplandırılmıştır. Elde edilen sonuçlar yorumlanırken söz edimlerinin sınıf kademelerindeki sayısal verilerinden yararlanılmış, sınıf düzeyleri arasında niceliksel karşılaştırma yapılmıştır. Çalışmanın ikinci aşamasında Türkçe ders kitaplarında tespit edilen söz edimi cümlelerinden her kademe için yirmi soruluk "Okuduğunu Anlama Testi" hazırlanmış, yapılan uygulama ile öğrencilerin söz edimlerini anlama düzeyleri ölçülmüştür. Çoktan seçmeli testler, cevapların doğru-yanlış olma durumlarına göre yorumlanmıştır. Araştırmanın bulgularına göre 5. ve 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında öğrencilerin gelişim düzeylerinin üzerinde söz edimleri içeren metinlerin tercih, 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki söz edimlerinin öğrencilerin gelişim düzeylerine daha uygun sayısal dağılımda olduğu tespit edilmiştir. Araştırmanın ilk aşamasında ulaşılan sonuç; söz edimlerinde kademeler arasında düzenli bir ivme olmadığı, ders kitaplarındaki metinlerin seçiminde söz edimlerinin göz önünde bulundurulmadığı yönündedir. Okuduğunu Anlama Testi uygulamasında ulaşılan sonuca göre Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde geçen söz edimlerini anlama özelinde öğrencilerin gelişim dönemlerinden beklenen başarıyı gösteremedikleri belirlenmiştir.