Sağlık sektöründe veri zarflama analizi ile etkinlikölçümü: Samsun ili örnek uygulama
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Akıllı Sistemler Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NEZİRE ZEYNEP TAŞDEMİR
Danışman: Fatih Yapıcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sağlık hizmetleri toplumsal yaşamı, özellikle de kişilerin yaşamını direkt olarak etkilemektedir. Sağlık sektörünün temelinde yer alan hastanelerin finansmanı kamu veya özel kaynaklardan sağlanmaktadır. Kamu hastanelerinin kaynakları ne kadar verimli kullandıkları sağlık politikalarının oluşturulmasında hayati öneme sahiptir. Veri Zarflama Analizi (VZA) özellikle hizmet sektöründe faaliyet gösteren aynı amaç ve hedeflere sahip işletmelerin göreceli olarak verimliliğini ölçmede yaygın olarak kullanılan doğrusal programlamanın özel bir uygulama şeklidir. Geleneksel VZA modelleri, yalnızca kullanılan girdi ve üretilen çıktıların kesin olarak bilindiği durumlarda uygulanabilmektedir. Verilerin kesin olarak bilinmediği durumlarda etkinlik ölçümlerinin yapılabilmesi için ise Bulanık Veri Zarflama Analizi (BVZA) modelleri geliştirilmiştir. Bu çalışmada, Samsun Kamu Hastaneleri Birliği'ne bağlı 18 tane kamu hastanesinin etkinlikleri ölçülmüştür. Hastanelerin etkinlik ölçümünde en uygun girdi ve çıktı veri setinin oluşturulmasında elde edilen veriler ve literatürden yararlanılmıştır. Etkinlik ölçümü için 4 adet girdi (Doktor Sayısı, Poliklinik Sayısı, Servislerdeki Toplam Yatak Sayısı, Toplam Yoğun Bakım Yatak Sayısı,) ve 4 adet çıktı (Toplam Muayene Sayısı, Toplam ameliyat sayısı, Toplam Yatılan Gün Sayısı, Toplam Yatan Hasta Sayısı) belirlenmiştir. Araştırmada kullanılan değişkenler ile ilgili veriler; Sağlık Bakanlığı, Kamu Hastaneler Birliği Genel Sekreterliği'nden resmi olarak temin edilmiş olup hastanelerin 2014- 2015- 2016 ve 2017 yıllarına ait her yıl için 12 aylık veriler tespit edilmiş, ancak değerlendirmede veriler yıllık dönemler halinde kullanılmıştır. Çalışma kapsamında değerlendirilen hastanelerin (Karar Verme Birimi-KVB) etkinlik skorlarının belirlenmesinde ölçeğe göre değişken (VRS) ve ölçeğe göre sabit getiri (CRS) varsayımı altında hem girdi yönelimli hem de çıktı yönelimli VZA modeli kullanılmıştır. Ayrıca, çalışma kapsamında bulanık veri zarflama (BVZA) modellerinden Saati- Memariani modeli kullanılmıştır. Samsun'da doktor başına düşen muayene sayısı, doktor başına düşen kişi sayısı, doktor başına düşen muayene sayılarının Türkiye ortalamsının üzerinde olduğu belirlenmiştir. Ayrıca çalıma kapsamında Veri Zarlama Analizi (VZA) için kullanılacak girdi ve çıktı değişkenleri ararasında potitif yönlü kuvvetli ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Çalışmada dikkate alınan karar verme birimleri-KVB'den (18 adet kamu hastanesi) hem girdi odaklı hemde çıktı odaklı CCR modeline göre büyük bir kısmının (12 hatane) etkin olduğu tespit edilmiş olup, 2014'den 2017 yılına doğru ise etkinlik değerlerinde kısmen artışların olduğu görülmüştür. BCC modelinde ise KVB'lerinin Girdi odaklı BCC modeline göre; 2014 yılında 16 hastane, 2015 yılında 15 hastane, 2016 yılında 14 hastane etkin, 2017 yılında ise 15 hastanenin etkin olduğu belirlenmiştir. Yine, çıktı odaklı BCC modeline göre ise; 2014 yılında 16 hastane etkin, 2015 yılında 15 hastane etkin, 2016 yılında 14 hastane etkin, 2017 yılında ise 15 hastanenin etkin olduğu görülmüştür. Çalışma kapsamında değerlendirilen karar verme birimlerinin etkinlik değişimlerininde yıllar içerisinde farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Karar verme birimlerinin etkinliklerinin belirlenmesinde kulllanılan bulanık veri zarflama (BVZA) analizlerinden Saati- Memariani modeli sonuçlarına göre ise her KVB'nin belirlenen alfa kesim kümlerine göre ortama, alt sınır ve üst sınır değerlerine göre etkinlik değerlerinin farklı olduğu belirlenmiştir. Özellikle iyimser yaklaşım olan üst sınır değerlerine göre tüm KVB lerinin etkin olduğu belirlenmiştir.