Çok kriterli karar verme yöntemleri ile katı atık bertaraf yöntemi seçimi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Akıllı Sistemler Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: VERDA İZEL ARIBAŞ
Danışman: Birol Elevli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Dünyadaki tüm ülkelerde olduğu gibi ülkemizde de dijital teknolojinin gelişmesi, bilim ve seri üretim çağının yükselişi, sanayileşmenin ve insan nüfusunun artması sonucunda artan enerji tüketimine paralel olarak katı atık miktarı da günden güne artış göstermektedir. Bu katı atıkların neden olduğu çevre sorunları, azalan enerji kaynakları ve artan enerji talebi göz önüne alındığında katı atıkların uygun yöntemlerle yönetilmesi zorunlu bir hale gelmiştir. Katı atıkların yönetilmesinde kullanılan yöntemlerden birisi de bertaraf etmektir. Katı atıkların bertaraf edilmesi için birden çok yöntem (alternatif) vardır. Katı atık bertaraf yöntemi seçiminde ekonomik, sosyal, çevresel, atık özellikleri ve teknik faktörlerin birlikte ele alınması gerekmektedir. Bu durumda problem, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) Problemi haline gelir. Bu çalışmada, Samsun ilinde katı atık bertaraf etme yöntemi seçim problemi ele alınmıştır. Bunun için öncelikle literatür araştırması yapılarak on altı alt kriter belirlenmiş, bu alt kriterler 5 ana kriter başlığı altında sınıflandırılmıştır. Seçim yapabilmek için literatür araştırmasında ve dünyada kullanılan katı atık bertaraf yöntemleri araştırılarak on alternatif belirlenmiştir. Son olarak uygulamada kullanılacak ÇKKV yöntemleri seçilmiştir. Problemin çözümünde ilk olarak kriter ağırlıklarını da hesaplayabilmek için AHP (Analytical Hierarchy Process) yöntemi kullanılmış, değerlendirilecek seçenek kümesinde her bir kriter için en ideal alternatifi temel alarak, diğer alternatiflerin bundan olan farklarına göre sıralandığı TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) yöntemi kullanılmıştır. Daha sonra, çok kriterli problemlerin çözümünde alanındaki en etkili yöntemlerden olan PROMETHEE (Preference Ranking Organization Method For Enrichment Evaluations) yöntemi ve ELECTRE (Elimination Et Choix Traduisant la Realite) yöntemleri kullanılmıştır. Böylece Samsun ili için en uygun katı atık bertaraf yönteminin bulunması amaçlanmıştır. Dört yöntem sonucunda elde edilen sonuçlar karşılaştırılmış ve değerlendirilmiştir. Sonuca göre sırasıyla biyometanizasyon, kompostlaştırma, düzenli depolama ve ATY yöntemlerinin Samsun için en ideal katı atık bertaraf etme yöntemleri olduğu tespit edilmiştir.