Aydınlanmacı fikir akımları karşısında İslam kelamcılarının tutumu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MERYEM BEYZA EGEMEN
Danışman: Rıza Korkmazgöz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kelâm ilmi, tarih içerisinde değişik merhalelerden geçmiştir. İslam topraklarının fetihler sonucu sınırlarını genişletmesi Müslümanlar'ın farklı medeniyetlerle karşılaşmalarına neden olmuştur. Ortaya çıkış gerekçesi siyasî meselelerden kaynaklanan bu ilmin konularına, değişik kültürlerle karşılaşılmasının bir sonucu olarak yeni bahisler eklenmiştir. Özellikle Yunan felsefesindeki birtakım metafizik bahisler kelam ilmine dâhil edilmiştir. Kelâmî tartışmaların yapıldığı bu ilk döneme, kelam ilminin kurucusu Mu'tezile öncülük etmiştir. Bu dönemde kelâm ilmi litetratürüne, Yunan felsefesine ait olan "atom", "cevher", "araz" gibi bazı kavramlar dâhil edilmiştir. Mütekaddimûn dönemi, kelâm ilmi açısından, farklı fikirlerin üretildiği, farklı konuların mevzû edilerek tartışıldığı münbit bir dönem olmuştur. İlk fikri hareketler ve mütekaddimûn döneminden sonra müteahhirûn dönemi başlamış, bu dönemde mütekellimûn tarafından felsefe ile kelâm cem edilmiştir. Bu dönemde kelâm ilmi, şerh ve hâşiyelerle varlığını devam ettirmiştir. 19. yüzyıl sonlarına yaklaşırken tüm İslamî ilimlerde yaşanan değişimler gibi kelâm sahasında da revizyona gidilme ihtiyacı hissedilmiştir. Bu ihtiyacın hissedilmesindeki en temel sebep, Batı dünyasında yaşanan gelişmelerdir. Batı dünyası, 17. yüzyılda Rönesans ve Reform hareketlerinin bir sonucu olarak 18. yüzyılda Aydınlanma dönemini tecrübe etmiştir. Bu dönemin ardından Batı, toplumsal, politika, ekonomi ve bilim gibi birçok alanda gelişme göstererek; dünya üzerinde hâkim güç konumuna gelmiştir. 19. yüzyılda Aydınlanma düşüncesinin ekollerinden olan Darwinizm, Materyalizm, Pozitivizm akımları ortaya çıkmıştır. 19. yüzyılın sonlarından itibaren günümüze kadar olan süreçte kelâmcılar, Aydınlanma döneminin bu ana akımlarına cevap vererek veya antitez üreterek kelâm ilminde birtakım yenilikler ve ıslahatlar yapma yoluna gitmişlerdir.