Farklı topoğrafik pozisyonlarda yer alan bazalt ana materyal üzerinde oluşmuş toprakların jeobiyopedolojik özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AYLİN ERKOÇAK

Danışman: Rıdvan Kızılkaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma farklı topoğrafik pozisyon ve farklı arazi kullanım alanlarında toprakların fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin mevsimlere bağlı olarak değişimini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Bu amaçla Samsun ili Engiz Havzası'nda deniz seviyesinden 20-270 m arasında değişkenlik gösteren yükseltilerde tarım, orman ve mera alanlarından olmak üzere etek, yamaç ve tepe pozisyonlarında yer alan bazaltik ana materyal üzerinde oluşan topraklarda ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimlerinde 0-20 cm derinlikten toprak örnekleri alınmıştır. Bunun yanı sıra çalışma alanında örnek alınan noktalarda 6 adet profil çukuru açılarak horizon esasına göre toprak örnekleri de alınmış ve profil boyunca toprakların fiziksel, kimyasal, biyolojik, morfolojik, mineralojik ve jeokimyasal özellikleri incelenmiştir. Ayrıca toprakların ayrışma düzeylerinin tespit edilmesinde jeokimyasal yaklaşımlar uyarlanarak yarı ılıman iklim şartlarında oluşan toprakların kimyasal ayrışma oranlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre açılan profillerden horizon esasına göre alınan örneklerde genellikle üst toprak katmanlarının alt toprak derinliklerine göre daha yüksek biyolojik özelliklere sahip olduğu ve derinlik arttıkça mikrobiyal biyomas C, CO2 üretimi ile bazı enzim aktivitelerinde azalmalar meydana geldiği belirlenmiştir. Yüzey toprak örneklerinde ise biyolojik toprak özelliklerinin genellikle ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde daha yüksek olduğu, orman ve mera alanlarının tarım alanlarına göre daha yüksek mikrobiyal aktiviteye sahip olduğu ve topoğrafya bakımından ise tepe pozisyonunun etek ve yamaç pozisyonlarına göre hem mikrobiyal hem de enzim aktiviteleri açısından daha yüksek değerler gösterdiği saptanmıştır. Bu bakımdan çalışma alanındaki toprakların mevsim, topoğrafya ve arazi kullanımına bağlı olarak fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinde önemli değişimler meydana geldiği ve yapılan korelasyon analizlerinin sonucunda bu özelliklerin birbirleri ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mevsim, Topoğrafya, Arazi kullanımı, Mikroorganizma, Enzim aktivitesi, Toprak oluşumu