Somali ile Körfez İş Birliği Konseyi (GCC) ülkeleri arasındaki dış ticaretin belirleyicileri: Panel çekim modeli yaklaşımı

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SADAK MOHAMUD HASSAN GAFOW

Danışman: Hüseyin Alper Güzel

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, dış ticaretin temel belirleyicilerinden biri olan Çekim Modeli'ni esas alarak, Somali ile Körfez İş Birliği Konseyi (GCC) ülkeleri arasındaki dış ticaret ilişkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, 2000–2020 dönemi verileriyle panel veri analizi yapılmış, ülkeler arası ekonomik büyüklük, nüfus, mesafe ve reel efektif döviz kuru gibi değişkenlerin ticaret hacmi üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmada, değişkenlerin durağanlık düzeyleri hem zaman serisi hem panel birim kök testleriyle analiz edilmiş, heterojenlik ve yatay kesit bağımlılığı dikkate alınarak Westerlund (2008) panel eşbütünleşme testi uygulanmıştır. Eşbütünleşme ilişkisinin varlığı tespit edildikten sonra uzun dönemli katsayı tahminleri Pooled Mean Group (PMG) yöntemiyle elde edilmiştir. Ayrıca, değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri Emirmahmutoğlu ve Köse (2011) panel nedensellik testi ile değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, Somali'nin GSYH'si ve nüfusu dış ticaret hacmini pozitif yönde etkilerken, partner ülkelerin GSYH'si ve nüfusu ters yönde etkide bulunmaktadır. Uzaklık ve reel efektif kur da anlamlı ve beklenen yönlü etkilere sahiptir. Nedensellik analizleri ise özellikle partner ülkelerin ekonomik büyüklüklerinin Somali dış ticareti üzerinde kısa dönemli etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, Somali'nin dış ticaret politikalarının, partner ülkelerin talep dinamiklerine odaklı şekilde ve yapısal engelleri azaltacak biçimde tasarlanması önerilmektedir. Çalışma, Somali'nin dış ticaret yapısını daha verimli ve sürdürülebilir hâle getirmek için bölgesel iş birliklerinin stratejik önemine dikkat çekmektedir.