Psephellus straminicephalus (Hub.-Mor.) Wagenitz ve Jurinea moschus (Hablitz) bobrov ekstraktlarının biyoaktivite profillerinin belirlenmesi ve pankreas kanser hücresi (MIA-PACA2) üzerindeki sitotoksik etkilerinin incelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: HİLAL ATEŞ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Erkan Yalçın
Eş Danışman: Tevfik Özen
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Asteraceae familyası hem dünyada hem de ülkemizde cins ve tür çeşitliliği açısından oldukça zengin bitki familyalarından biri olmasının yanı sıra barındırdığı birçok taksonun terapötik özellikte biyoaktif maddeler sentezledikleri bilinmektedir. P. straminicephalus ve J. moschus bitkileri, biyoaktif madde üretim potansiyelleri araştırılmamış Asteraceae familyasının iki taksonudur. Bu tez çalışmasında; P. straminicephalus bitkisinin gövde, yaprak ve çiçek kısımları ile J. moschus bitkisinin kök, yaprak ve çiçek kısımlarından etanol, metanol, etilasetat, aseton ve su çözücüleri kullanılarak ekstraktlar elde edildi. Ekstraktların biyoaktivite potansiyelleri; antioksidan, antibakteriyal, antifungal ve antikanser aktivite tayinleri ile in vitro da test edildi ve sahip oldukları fenolik bileşikler LC-MS/MS tekniğiyle belirlendi. Ayrıca kullanılan bitki kısımları arasında biyoaktivite açısından farklılık olup olmadığı ve toplam fenolik içerikle biyoaktivite arasında ilişki bulunup bulunmadığı istatiksel analizlerle belirlendi. Sonuçlar değerlendirildiğinde; P. straminicephalus'un yaprak ekstraktlarının toplam fenolik madde açısından oldukça zengin olduğu ve yüksek antioksidan özellik gösterdikleri belirlendi. Ayrıca yaprak ve gövde kısmına ait aseton ve etilasetat ekstraktlarının DNA koruma ve Mia PaCa-2 pankreas kanser hücreleri üzerinde sitotoksik aktivitesinin yüksek olduğu saptandı. Çiçek ekstraktlarının ise antioksidan aktiviteleri yüksek bulundu. J. moschus ekstraktlarından ise yaprak etanol, metanol ve su ekstraktları fenolik madde açısından en zengin olanlar olarak belirlendi. Aynı zamanda yaprak aseton ve etilasetat ekstraktları ile çiçek etilasetat ekstraktı en yüksek DNA koruma aktivitesini gösterirken kök ekstraktları pankreas kanser hücrelerine karşı en iyi antikanser aktiviteyi sergiledi. Ekstraktların antimikrobiyal etkinliği ise antibiyotiklerle karşılaştırıldığında düşük bulundu. Fitokimyasal analizler sonucunda ekstraktlara biyoaktivite kazandıran fenolik bileşiklerin her iki taksonda yoğun olarak bulunan klorojenik asit, hidroksibenzaldehit, vanilik asit, vanilin, kafeik asit, luteolin, kaempferol-3-glukozid ve kuersetin metabolitlerinin olduğu belirlendi. Ayrıca P. straminicephalus'un gövde, yaprak ve çiçek kısımları arasında toplam fenol miktarı ve toplam antioksidan aktivite açısından, J. moschus taksonun gövde ve yaprak kısımları arasında ise sitotoksik aktivite açısından anlamlı bir farklılık görüldü. Toplam fenolik içerik ile P. straminicephalus ekstraktlarının DPPH• radikali giderme aktivitesi arasında ve J. moschus ekstraktlarının DNA koruma aktivitesi arasında güçlü bir ilişki olduğu da tespit edildi.Bu tez çalışması sonucunda, P. straminicephalus ve J. moschus ekstraktlarından bazılarının antioksidan, bazılarının antimutajenik, bazılarının ise güçlü antikanser etkinliğinin olduğu ve farklı bitki organlarında farklı fenolik bileşiklerden dolayı aktivitenin değiştiği saptandı. Böylelikle bu taksonlarının biyoaktivite profilleri ilk kez belirlenerek literatüre kazandırıldı.