Havza (Samsun) Depresyonu'nda doğal afet risk analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖZGÜR ARAS
Danışman: Halil İbrahim Zeybek
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada Havza Depresyonu'nda görülen doğal afetlerin nedenlerini, işleyişlerini, sonuçlarını ve CBS kullanılarak dağılışlarını çeşitli duyarlılık analiz yöntemleriyle ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu amaçla öncelikle çalışma alanının coğrafi özelliklerini ortaya koymak için detaylı literatür taramaları ve çok sayıda arazi çalışması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçların dağılışları CBS yardımıyla haritalanarak ortaya konmuştur. Arazi çalışmaları sırasında, doğal afetler yerinde gözlemlenmiş, fotoğraflanmış, ilgili afetlerin türleri ve oluşum şekilleri belirlenmiştir. Literatür çalışmaları ile sahada bulunan afetlerin dinamiklerine uygun duyarlılık analizi yöntemleri saptanmıştır. Bu bağlamda deprem tehlike analizinde "Poisson Yöntemi", heyelan duyarlılık analizinde " Frekans Oranı Yöntemi", erozyon duyarlılık analizinde "RUSLE Yöntemi", taşkın duyarlılık analizinde "Çok Katmanlı Ağırlıklı Çakıştırma Yöntemi" ve fırtına duyarlılık analizinde "Analitik Hiyerarşi Yöntemi" kullanılmıştır. Saha topraklarının genel özelliklerini ortaya koymak ve heyelan, erozyon ve taşkın afet duyarlılık analizlerinde önemli parametreler olan toprak özelliklerinin dağılış haritalarını oluşturabilmek için bir takım çalışmalar yapılmıştır. Bu bağlamda çalışma alanının belirlenen 80 noktasından toprak örnekleri alınmış, laboratuvar analizleri ile tekstür, nem, kireç, EC ve pH içerikleri belirlenmiş, bu içeriklerin dağılışları haritalanmıştır. Coğrafi özelliklerin, SYM (Sayısal Yükseklik Modeli) verisinden elde edilen morfometrik özelliklerin ve toprak özelliklerinin haritaları CBS ortamında çeşitli şekillerde sınıflandırılarak duyarlılık analizi için parametre haritaları oluşturulmuştur. Parametreler ve alt parametreler ağırlıklıklandırılarak kullanılan yöntemin kurallarına uygun şekilde duyarlılık analizleri gerçekleştirilmiştir. Sonuç olarak Havza Depresyonu'nun doğal afetlere duyarlılığı yüksek bir alan olduğu görülmüştür. KAF'a göre konumu itibariyle deprem tehlikesi yüksek olan sahada, 50 yıl içerisinde 4,5 Mw büyüklüğünde bir depremin oluşma olasılığının %99, 100 yıl içinde 7,5 Mw büyüklüğündeki bir depremin oluşma olasılığının ise %76,8 olduğu belirlenmiştir. Çalışma alanının %14,64'ünde çok yüksek heyelan duyarlılığı, %28,44'ünde güçlü ve şiddetli erozyon duyarlılığı, %1,24'ünde çok yüksek taşkın duyarlılığı ve %9,25'inde çok yüksek fırtına duyarlılığı olduğu tespit edilmiştir. Bu afetler için oluşturulan duyarlılık haritaları yeniden sınıflandırılarak multi risk haritası üretilmiş, özellikle sahanın güney bölümünün afetlere daha az duyarlı olduğu görülmüştür. 1998 yılında Havza ilçe merkezinde Çayırözü Deresi'nin üstü kapalı bölümünün tıkanması sonucu gerçekleşen sel ve taşkın felaketinin tekrar gerçekleşmesi senaryosuna uygun şekilde "Çok Katmanlı Ağırlıklı Çakıştırma Yöntemi" ile taşkın duyarlılık analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analiz sonucu belirlenen 600 m çaplı alanın %9,07'sinin taşkın duyarlılığının çok yüksek olduğu belirlenmiştir. Tüm bu çalışmalar sonucu elde edilen veriler ve analiz sonuçları "Sonuç ve Öneriler" bölümünde değerlendirilmiş, çözüm önerilerinde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Doğal afet, CBS, Duyarlılık analizi, Havza Depresyonu, Samsun