Vesîletü'n-Necât'ın metin dilbilimsel yapısı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili Ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ASUMAN KORALAY SARİ

Danışman: Mediha Mangır

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bildirişim işlevi olan her ileti metin olarak kabul edilir. Metin dilbilimi, metni çağdaş bir yaklaşımla ele alarak metin olan ile olmayanı yedi standart üzerinden ayırt etmeyi amaçlar. Bu standartlardan bağdaşıklık ve tutarlılık, metni gramatikal ve an-lamsal açıdan ele alır. Bağdaşıklık, metnin yüzey yapısında yer alan dilsel göstergele-rin bütünlüğünü; tutarlılık ise derin yapıdaki anlamsal ve mantıksal bütünlüğü ifade eder. Süleyman Çelebi'nin 1409'da Eski Anadolu Türkçesiyle yazdığı Vesîletü'n-Necât adlı eseri manzum bir mevlid örneğidir. Hz. Muhammed'in hayatını konu alan eser, günümüze kadar birçok araştırmaya konu olmuş ancak metin dilbilimsel açıdan incelenmemiştir. Eser, bağdaşıklık ve tutarlılık açısından ele alınarak incelenmiştir. Bağdaşıklık bölümünde Halliday ve Hasan'ın Cohesion in English (1976) tasnifi esas alınarak gönderim, değiştirim, eksilti, bağlaçlar ve sözcüksel bağdaşıklık başlıklarında dilsel yapılar çö¬zümlenmiştir. Tutarlılık bölümünde ise Beaugrande ve Dressler'in Introduction to Text Linguistics (1981) tasnifi esas alınmış olup özelleştirme, genelleştirme, nedensellik, karşıtlık ve karşılaştırma başlık¬larında anlam-mantık ilişkileri değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda metnin bağdaşık ve tutarlı bir bütün sergilediği tes¬pit edilmiştir.