'MERZİFON KARASI' ÜZÜM ÇEŞİDİNE AİT KLON ADAYLARININ AMPELOGRAFİK METOTLARLA SALKIM VE SÜRGÜN ÖZELLİKLERİNİN TANIMLANMASI

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KEVSER BAYRAM

Danışman: Bülent Köse

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

2010-2013 yılları arasında Amasya ili Merzifon ilçesi bağlarında gerçekleştirilen Klon Seleksiyonu I. Aşama çalışması sonucunda 32 klon baş omca adayı belirlenmiştir. Araştırmanın devamı niteliğinde olan bu tez çalışması, seçilen klon adaylarının Samsun ili Bafra ilçesi'nde kurulu bağda ampelografik özelliklerden; morfolojik, fenolojik, verim ve kalite özellikleri ile adayların boncuklanma indeksinin değerlendirilmesi amacıyla 2022-2024 yıllarında yürütülmüştür. Ampelografik özelliklerin belirlenmesinde, uluslararası kabul görmüş 'OIV Descriptor List for Grape Varieties and Vitis species' yöntemi kullanılmıştır. Ampelografik metotlar kullanılarak; sürgün, genç yaprak, olgun yaprak ve salkım özellikleri incelenmiştir. Ampelografik verilere dayalı olarak gerçekleştirilen "Hiyerarşik Kümeleme Analizi" sonucunda elde edilen dendogramda, klonların üç gruba ayrıldığı belirlenmiştir. Verim ve kalite parametreleri iki farklı analiz yöntemi ile değerlendirilmiş ve bu analizler birbirini destekleyen sonuçlar ortaya koymuştur. Yapılan Korelasyon Analizi sonucunda; salkımdaki çekirdekli tane oranı ile boncuklanma indeksi arasında negatif bir ilişki, salkım ağırlığı ile tane eni-boyu oranı arasında ise pozitif bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Şıra verimi, SÇKM, asitlik ve pH değerleri klonlar arasında belirgin farklılıklar göstermiş ve öne çıkan klonlar tespit edilmiştir. K-Means Kümeleme Analizi sonucunda 3 küme oluşmuş ve Küme 1'e giren klon adaylarının salkım ağırlığı, yüksek verim, büyük tane yapısı ve düşük boncuklanma indeksi ile ön plana çıktığı belirlenmiştir. Küme 1'e giren klon adayları; K11/27, K13/10, K16/22, K14/14, F13/29, F3/19, F3/8, F31/15, F29/33, H20/24 ve H8/27 şeklinde sıralanmıştır. Bu gruptaki klonların detaylı karşılaştırması ve bölgesel bağcılık için en uygun klon adayların belirlenmesi önerilmektedir. Elde edilen bulgular, 'Merzifon Karası' üzüm çeşidinin bölge bağcılığına yeniden kazandırılması ve bağcılığın ekonomi ile üretim kapasitesinin artırılması adına önemlidir.