Arilsülfonilftalimitlerin sentezi ve bazı nükleofillerle reaksiyonları

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Fen Fakültesi, Kimya Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2012

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SEYHAN ÖZTÜRK

Danışman: Halil Kütük

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, benzensülfonil klorür, p-toluensülfonil klorür, p-brombenzensülfonil klorür, p-nitrobenzensülfonil klorür ve p-metoksibenzensülfonil klorür bileşikleri asetonitril içerisinde potasyum ftalimitle reaksiyonu sonucu karşılık gelen N-(fenilsülfonil)ftalimit, N-(p-toluensülfonil)ftalimit, N-(p-brombenzensülfonil)ftalimit, N-(p-nitrobenzensülfonil)ftalimit ve N-(p-metoksibenzensülfonil)ftalimit bileşikleri sentezlenmiştir. Sentezlenen bu bileşikler t-bütilamin, dietilamin, siklohekzilamin ve trans-1,2-diaminosiklohekzan ile farklı sıcaklıklarda tepkimeye sokularak, tepkime hızları sıcaklık kontrollü Cintra 20 UV Spektrofotometresi ile ölçülmüştür. Mekanizma tayininde kriter olarak, sübstitüent etkisi, çözücü etkisi, aktivasyon entropisi ve nükleofil etkisi incelenmiştir.Sübstitüent etkisi, 30,0 ? 0,1 ? C'de asetonitril ve dioksan içerisinde incelenmiştir. N-(p-Sübstitüebenzensülfonil)ftalimit bileşiklerinin t-bütilamin, dietilamin, siklohekzilamin ve trans-1,2-diaminosiklohekzan ile asetonitrilde yer değiştirme tepkimeleri için pozitif ? değerleri elde edilmiştir. Bu sonuç tepkimenin SN2 mekanizmasını takip ettiğini desteklemektedir.N-(p-Sübstitüebenzensülfonil)ftalimitlerin t-bütilamin, dietilamin, siklohekzilamin ve trans-1,2-diaminosiklohekzan ile asetonitril içindeki reaksiyonlarında aktivasyon entropisi ( ? S ? ) değerleri negatif bulunmuştur. Bu da reaksiyonların SN2 veya katılma-ayrılma mekanizması üzerinden gerçekleştiğini göstermektedir.Çözücü etkisi incelendiğinde, reaksiyonların genelde asetonitril içerisinde dioksan içerisindekinden daha hızlı olduğu gözlenmiştir.