Lactuca anatolica (asteraceae) bitkisinin fitokimyasal ve biyokimyasal özelliklerinin araştirilmasi

NOOR HASAN NAYEL NAYEL

Lactuca anatolica (asteraceae) bitkisinin fitokimyasal ve biyokimyasal özelliklerinin araştirilmasi

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: NOOR HASAN NAYEL NAYEL

Danışman: Tevfik Özen

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Lactuca fenolik ve flavonoid türevleri içeren benzeri türleri bileşenler açısından zengin olduğu ve geniş biyolojik potansiyele sahip olduğu bilinmektedir. Lactuca anatolica Behçet & Yapar bitkisi, Bingöl ilinin sadece belirli bir bölgesinde yetişen yeni bir endemik türdür. Bu çalışmada, L. anatolica yaprak (LAY) ve kök (LAK) kısımlarının su (SU) ve kloroform:metanol (M:K) ekstraktları hazırlandı. LAY-M:K ve LAK-M:K ekstraktları silikajel ve sefadeks kolonlar kullanılarak fraksiyonlandırma, izolasyon ve karakterizasyon uygulamaları gerçeklestirildi. Ayrıca LAY-SU ve LAK-SU ekstraktları kullanılarak gümüş nanopartiküller (AgNP) sentezlendi ve karakterize edildi. Örneklerin karakterizasyonu ve fitokimyasal bileşenlerinin (kimyasal bileşenler, toplam flavonoid ve fenol içerikleri) belirlenmesi spektroskopik yöntemlerle gerçekleştirildi. Biyoaktiviteleri (antioksidan, antibakteriyel, enzim inhibisyonu ve genetik çalışmalar) de aynı şekilde değerlendirildi. Fitokimyasal analizler ve biyolojik aktivite sonuçlarında, LAY ekstraktının en etkin biyolojik aktivite sergilediği gösterdi ve bu nedenle fraksiyonlama uygulandı. Ekstraktların ve fraksiyonların biyoaktivite sonuçları istatistiksel analizlere tabi tutuldu ve elde edilen sonuçlar değerlendirildi. LAY-M:K, LAK-M:K, LAY-SU ve LAK-SU ekstraktlarının toplam fenol içerikleri sıra ile 137.25±2.22, 178.45±4.30, 43.01±1.39 ve 82.04±1.10 mg GAE/g olarak belirlendi. LAY-M:K, LAK-M:K, LAY-SU ve LAK-SU ekstraktlarının toplam flavoniod içerikleri ise sıra ile 60.87±2.14, 132.61±3.34, 116.83±2.91 ve 3.91±2.29 mg KE/g olarak belirlendi. LAY-M:K, LAK-M:K, LAY-SU ve LAK-SU ekstraktlarının ana bileşeni olan klorojenik asit içerikleri sıra ile 0.105 mg /g ekstrakt, 0.224 mg /g ekstrakt, 0.9336 mg /g ekstrakt ve 0.5829 mg /g ekstrakt olarak bulundu. LAY-M:K ekstraktının aktivite testlerinden fosfomolibdenyum indirgenme (A0.5: 0.71±0.75 μg/mL), DPPH• giderme (A0.5: 2.64±0.22 μg/mL), indirgeme gücü (IC50: 0.80±0.03 μg/mL), ABTS•+ giderme (IC50: 33.20±2.81 μg/mL) ve α-amilaz inhibisyon (IC50: 7.83±1.57 μg/mL) aktiviteleri aktif olmasına karşın LAK-M:K ekstraktının ise LP inhibisyon (IC50: 0.41±0.32 μg/mL) ve üreaz inhibisyon (IC50: 1.93±0.01 μg/mL) aktiviteleri en etkili oldukları belirlendi. LAY-M:K ekstraktının biyoaktivite yönlendirmeli fraksiyonlandırma çalışmaları sonucundan elde edilen yedi fraksiyondan kloroform (K1), etil asetat (EA1) ve metanol (M1) fraksiyonlarının daha yüksek biyoaktiviteye sahip olduğu tespit edildi ve alt farksiyonlar elde edildi. Daha sonra biyoaktif alt fraksiyonların MRM analizleri ile lupeol, şikorik asit, lupeol asetat, laktukopikrin, α-amirin, β-amirin ve 15-oksalil bileşikleri belirlendi. LAK-SU ve LAY-SU ekstraktları kullanılarak yeşil sentez yöntemiyle gümüş nanopartiküller (AgNP'ler) üretildi. LAK-SU:AgNP ve LAY-SU:AgNP örneklerinin UV-Vis spektrofotometresi analizinde sıra ile 440 nm ve 460 nm'de maksimum absorbans pikleri göstererek AgNP oluşumunu doğrulanarak FT-IR ve XRD analizleri ile desteklendi. Sentezlenen LAK-SU:AgNP ve LAY-SU:AgNP örneklerinin TEM görüntülerinin analizlerinde 17.5 nm ve 14.1 nm boyutlarında olduğu belirlendi LAK-SU:AgNP ve LAY-SU:AgNP örneklerinin toplam fenolik içeriği sırayla 138.13±1.77 mg GAE/g ve 136.65±1.39 mg GAE/g dir. Ayrıca örneklerin toplam flavonoid içerikleri ise sırayla 120.09±3.70 mg KE/g ve 8.67±3.93 mg KE/g olarak bulundu. Antioksidan aktivite testlerinde, LAK-SU:AgNP ve LAY-SU:AgNP'nin lipid peroksidasyonunun inhibasyonunda aktif etkisi gösterdi. Metil mavisi boyasının fotokatalitik indirgenmesi çalışmalarıda, AgNP'lerin MB çözeltisini etkin şekilde bozduğunu ve yüzey plazmon rezonansı uyarılmasının önemli bir rol oynadığı gözlendi. LAK-SU:AgNP kolinesterazlar ve α-amilaz inhibitörleri olarak etkili bulunurken, LAY-SU:AgNP üreaz inhibisyonunda en etkili inhibitör olarak belirlendi. Antibakteriyel testlerde, LAK-SU:AgNP'nin Staphylococcus aureus, Bacillus cereus, Pseudomonas aeruginosa ve Escherichia coli' ye karşı yüksek aktivite gösterdiği tespit edildi. Agaroz jel elektroforezi ile yapılan DNA koruma testlerinde, LAK-SU:AgNP pazmid DNA'nın Form I yapısını %71.88 oranında koruduğu gözlendi. LAK-SU ve LAY-SU ve LAK-AgNP ve LAY-AgNP hem anti-inflamatuar etkilerini değerlendi. LAK-SU %65.15, LAK-AgNP %57.58, ve LAY-SU %52.27 oranında BSA denatürasyonunu inhibe ederek, %40.91 inhibisyon oranına sahip diklofenakla kıyaslanabilir etkinlik gösterdi. Sonuç olarak, L. anatolica bitkisinin M:K ve su ekstraktları, M:K ekstratlarının fraksiyonları ve su ekstraktlarından sentezlenen AgNP'lerin etkin biyoaktiviteleri belirlendi. Elde edilen bulgular, L. anatolica bitkisinin destekleyici tıbbın farmakolojik özelliklerinin ilaç geliştirme açısından dikkate değer olduğunu veya hayvan deneylerinde umut verici sonuçlar elde edildiğini ifade ediyor modeller oluşturabileceğini göstermektedir.