DOĞAL DERİN ÖTEKTİK ÇÖZELTİLER (NADES) İLE ŞEFTALİDEN PEKTİN ELDESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SARA ELORABİ
Danışman: İlkay Koca
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Derin ötektik çözücüler (DES'ler), yüksek termal kararlılık, düşük toksisite ve biyolojik uyumluluk özellikleri nedeniyle çevre dostu yeşil çözücüler olarak giderek daha fazla tercih edilmektedir. Bu çalışmada, şeftali (Prunus persica L.) meyvesinden pektin ekstraksiyonunda doğal derin ötektik çözücüler (NADES'ler) kullanılarak sürdürülebilir bir yöntem geliştirilmeye çalışılmıştır. Kolin klorür bazlı çeşitli 6 farklı NADES (kolin klorür:malik asit, kolin klorür:malonik asit, kolin klorür: laktik asit, kolin klorür: sitrik asit, kolin klorür:okzalik asit, kolin klorür:asetik asit) sentezlenmiş ve pektin verimleri geleneksel asidik çözücülerle (sitrik asit ve hidroklorik asit) karşılaştırılmıştır. NADES'lerin hidrojen bağı alıcı (HBA) ve verici (HBD) bileşenlerine bağlı fizikokimyasal özelliklerindeki (pH, viskozite, yoğunluk ve iletkenlik) farklılıkların ekstraksiyon verimini doğrudan etkilediği gözlenmiştir. Kolin klorür:laktik asit (1:1 molar konsantrasyon) kombinasyonunun üstün performans sergilediği tespit edilmiştir. Seçilen bu NADES ile ekstraksiyon parametreleri, yanıt yüzey metodolojisi (RSM) ve Box-Bhenken tasarımı kullanılarak optimize edilmiştir. Pektin verimi üzerine bağımsız değişkenler olan ekstraksiyon sıcaklık ve süresi ile molar oran ve su içeriğinin etkisi değerlendirilmiştir. İstenilirlik fonksiyonuna göre optimum koşullar; 77.96 °C sıcaklık, 120 dakika ekstraksiyon süresi, molar oran 1:1 ve su/NADES oranı 3.543 olarak belirlenmiştir. Bu koşullarda pektin verimi %5.28± 0.19'a ulaşmıştır. Aynı koşullarda geleneksel yöntemlerle elde edilen verimler (%3.15 ±0.06 sitrik asit; %3.04±0.37 hidroklorik asit) ile karşılaştırıldığında NADES ile yaklaşık %68 daha yüksek verim sağlamıştır. Optimum koşullarda elde edilen pektinler geleneksel çözücülere göre renk, pH, kuru madde, çözünürlük ve viskozite açısından farklılık göstermiştir. Farklı çözücülerle elde edilen pektine ait FTIR spektrumlar, üçünün de yüksek esmerleşme derecesine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu bulgular, şeftaliden pektin eldesinde NADES bazlı ekstraksiyonun geleneksel asit bazlı yöntemlere göre sürdürülebilir ve etkili bir alternatif olduğunu kanıtlamaktadır.