Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinleri ve anlama etkinliklerinin akademik becerilerin izlenmesi ve değerlendirilmesi (Abide) raporuna göre incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DERYA DOĞAN
Danışman: Mediha Mangır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Okuma ve okuduğunu anlama becerileri, bireylerin hayatını her alanda etkileme gücüne sahiptir. Türkçe öğretiminde ulaşılmak istenen hedeflerden biri öğrencilere okuma ve okuduğunu anlama becerilerini kazandırmaktır. Ders kitapları hedeflere ulaşmayı sağlayan önemli araçlardan biridir. Kitaplarda bulunan okuma metinleri ve okuduğunu anlama etkinlikleriyle bahsi geçen beceriler geliştirilmeye çalışılır. Bu amaç doğrultusunda ders kitaplarındaki metinlerle okuduğunu anlama etkinliklerinin ulusal ve uluslararası ölçütlere göre yapılandırılması gerekir. Bu çalışmada, Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinlerinin ve metne ait okuduğunu anlama etkinliklerinin, ulusal çerçevede Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yürütülen Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırmasında belirlenen Türkçe değerlendirme çerçevesi ölçütlerine göre incelemek amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda Türkçe ders kitaplarındaki metinler ABİDE araştırmasında açıklanan ölçütlere göre incelenmiş ve elde edilen bulgular, ABİDE araştırmasındaki verilerle karşılaştırılmıştır. Çalışma verileri nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniğiyle elde edilmiştir. Araştırmacı tarafından, ölçütler doğrultusunda "yaşamsal alanlar açısından metinleri inceleme formu", "metin türleri inceleme formu" ve "4 düzeyli yapıya göre okuduğunu anlama etkinliklerini inceleme formu" oluşturulmuştur. İncelemelerde elde edilen veriler frekans ve yüzde hesaplamaları kullanılarak tablolaştırılmıştır. Çalışmanın sonucuna göre 5. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin, %78'i toplumsal, %47'si eğitimsel, %41'i kişisel durumlarla ilişkilidir. Bu metinlerin %56,25'i sanatsal, %43,75'i bilgilendirici ve %3'ü dil dışı görsel içeren metin türündedir. Okuduğunu anlama etkinliklerinin %32,62'si yorumlama-çıkarım yapma, %32,26'sı bilgiyi hatırlama-bulma, %30,49'u anlama ve %23,75'i de değerlendirme düzeyine yöneliktir. 8. sınıf Türkçe ders kitabındaki metinlerin %62,5'i kişisel, %59,3'ü toplumsal, %34,3'ü eğitimsel durumlarla ilişkilidir. Bu metinlerin %62,5'i sanatsal, %37,5'i bilgilendirici ve %3'ü dil dışı görsel içeren metin metin türündedir. Okuduğunu anlama etkinliklerinin %32,75'i bilgiyi hatırlama-bulma, %32,75'i yorumlama-çıkarım yapma, %25,76'sı anlama ve %24 de değerlendirme düzeyine yöneliktir. Ders kitaplarında elde edilen bulgular, ABİDE verileriyle karşılaştırılmış; ders kitaplarından elde edilen bulguların benzerlik ve farklılık taşıdığı tespit edilmiştir. Bu sonuç doğrultusunda Türkçe ders kitaplarındaki okuma metinleriyle okuduğunu anlama etkinliklerini hazırlama sürecinde, ABİDE gibi ulusal boyutlu sınavlarda verilen ölçütlerin göz önünde bulundurulması önerilmiştir. Anahtar Sözcükler: Okuma becerileri, Okuduğunu anlama, Türkçe ders kitabı, ABİDE