Âşık tarzı Türk şiirinde siyaset-toplum ilişkileri: 1923-2000
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİRIZA KOÇAK
Danışman: Bekir Şişman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Âşıklar, yüzyıllardır Türk halkının sesi olmuş; söyledikleri şiirler ve Anadolu'yu gezerek icra ettikleri sanatlarıyla kültür taşıyıcısı olmuşlardır. Âşıkların kültür taşıyıcısı olma işlevi, Türk coğrafyasında birbirinin çağdaşı olan toplulukların şiirler ve hikâyelerle ortak bir kültürü paylaşmalarını sağlamak ve kulaktan kulağa aktarılan eserlerle kültürel ögelerin sonraki nesillere aktarımına yardımcı olmak şeklinde tezahür etmiştir. Âşık zümresi, İslam öncesi arkaik ataları olan kam ve baksılardan elektronik kültür ortamının ortaya çıkışına kadar, toplumun göz önünde bulunan ve sözüne kıymet verilen gruplarından biri olmuştur. Bu çalışmada Cumhuriyet döneminde şiirlerinde siyasî olay ve figürlere değinen âşıkların eserleri incelenmiştir. Çalışma ile Türk siyasi hayatının söz konusu eserlere hangi dönemde ne şekilde yansıdığı ve belli başlı siyasi figürlere karşı âşıkların tutumu incelenmiştir. Bunun yanı sıra A. Gramsci'nin sistemleştirdiği hegemonya kavramı çerçevesinde âşık şiirinde siyasi söylemlerin halk üzerinde ne gibi etkisi olabileceği veya toplumun siyasete karşı tutumu irdelenmiştir. Yapılan inceleme sonucunda Türkiye'nin siyasi yapısı içinde hegemonya kavramı çerçevesinde ele alınabilinecek devirler olduğu ve bu devirlerde yaşanan olayların âşık şiirine doğrudan yansıdığı anlaşılmıştır. Âşık şiirinde kullanılan siyasi simge ve söylemler tespit edilmeye çalışılmış, bu söylemlerin şiir özelinde işaret ettiği olay ve kişiler ortaya konulmuştur. Yapılan inceleme neticesinde Kıbrıs, Bosna, Azerbaycan ve terör olayları gibi bazı siyasi konularda âşıkların hemfikir olduğu ideolojik bazı konularda ise halka farklı görüşleri aktarmaya çalıştıkları görülmüştür. Çalışmada âşık şiirinin Türkiye'nin siyasi gelişimini incelemek için ideal bir kaynak teşkil ettiği, bazı ideolojilerin şiirlerde fikri açıdan işlendiği buna karşılık bazı ideolojilerin ise karşıt düşüncelere tepki verme üzerinden ele alındığı tespit edilmiştir.