Türkiye'nin Ege kıyılarında avlanan lipsoz (Scopaena scrofa linnaeus, 1758) balığını enfekte eden anısakis türlerinin (Nematoda: Anisakidae) moleküler teşhisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Parazitoloji (veteriner) Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: COŞKUN AYDIN
Danışman: Gökmen Zafer Pekmezci
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bugüne kadar Türkiye karasularında avlanan ticari değeri yüksek olan lipsoz (Scorpaena scrofa Linnaeus, 1758) balıklarını enfekte eden Anisakis (Nematoda: Anisakidae) türlerinin varlığı hakkında herhangi bir araştırma yapılmamıştır. Bu araştırmada ilk kez Ege Denizi kıyılarında avlanan lipsoz balıklarında Anisakis larvalarının enfeksiyon oranı, yoğunluğu ve bolluğunun araştırılması ile larvaların moleküler olarak tür düzeyinde identifikasyonlarının yapılması amaçlanmıştır. Ege Denizi'nde (FAO 37.3.1) avlanan 272 lipsoz balığı parazitolojik yönden incelenmiştir. Lipsozlardan nematod larvaları toplanmış, sayılmış ve larvaların morfolojik identifikasyonları yapılmıştır. Sonrasında identifiye edilen Anisakis larvaların rDNA ITS gen bölgesi PZR ile çoğaltılmış ve Hha I ile Hinf I enzimleri kullanılarak RFLP analizleri yapılmıştır. RFLP ile tür teşhisleri yapılan bazı Anisakis larvaların mtDNA cox 2 gen bölgeleri çoğaltılmış ve DNA dizi analizleri ile tür doğrulamaları yapılmıştır. Sonuç olarak 272 lipsoz'un 26'sı Anisakis spp. larvaları ile enfekte bulunmuş ve enfeksiyon oranı %9,6 olarak belirlenmiştir. Anisakis spp. larvalarının enfeksiyon yoğunluğu 2,8 (1‒21 larva) ve enfeksiyon bolluğu 0,2 olarak saptanmıştır. Lipsozlardan toplam 74 Anisakis spp. larvası karın boşluğu, iç organlarının yüzeyi ve mezenteryumdan toplanmıştır. Lipsozların kas dokularında Anisakis spp. larvaları bulunmamıştır. Lipsoz balıklarında ilk kez Anisakis pegreffii, A. typica, A. simplex (s.s) x A. pegreffii hibrit genotip ve A. ziphidarum türleri moleküler olarak identifiye edilmiştir. Bu araştırma ile ülkemiz karasularında ilk kez A. ziphidarum rapor edilmiştir. Bunun yanında lipsoz türünün A. ziphidarum, A. typica ve A. simplex (s.s.) x A. pegreffii hibrit genotip için yeni bir ara/paratenik konak olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak lipsozlarda zoonoz karakterli A. pegreffii varlığı halk sağlığı açısından tüketicilere risk oluşturabilir. Ayrıca, tüketicilerde Anisakis pegreffii ile enfekte lipsozların tüketilmesi sonucunda parazitik alerji gelişebilir. Bu araştırmanın sonuçları yetkililerin gıda güvenliği için Anisakis'e bağlı alerji riskini azaltmak için HACCP programını yeniden düzenlemelerinde önemli bir etkiye sahip olacaktır.