Vezirköprü'nün kültür tarihi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OKAN IŞIK
Danışman: İbrahim Tellioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Samsun'un Vezirköprü ilçesinin tarihi ve günümüzde görülen kültürel ögelerin tarihsel kökenlerinin incelenmesi bu tezin konusunu oluşturmaktadır. Dört ana bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde Vezirköprü ilçesinin günümüzdeki fiziki coğrafyası, nüfusu ve ekonomik yapısı hakkında bilgi verilmektedir. İkinci bölümde ise siyasi tarih anlatılmaktadır. Bölüme ilçede ki eski tarihsel kalıntıların bulunduğu Adatepe köyü incelenerek başlanmıştır. Oymaağaç köyünde bulunan Oymaağaç Höyüğü'nün eşitlendiği Hititlerdeki "Nerik kenti" hakkında bilgi verilmiştir. Hititlerin yıkılmasından sonra ilçede hâkimiyet gösteren Kaşka, Kimmer, İskit, Akhaimend, Makedonya krallığı süreci anlatılmıştır. Makedonya krallığından sonra kurulan Pontus devletinin kökeni, siyasi yapısı ile bu dönemde Vezirköprü'nün idari, siyasi ve coğrafi durumu incelenmiştir. Pontus devletinin yıkılış süreci hakkında bilgi vererek yıkılış sürecinde ilçede yer alan Sagylion kalesinde yaşanan olaylara değinilmiştir. İlçenin Roma hâkimiyetine girdiği dönemdeki durumu ve Neoklaudiopolis kentinin kuruluşu anlatılarak Neoklaudiopolis kentinin idari ve ekonomik yapısı hakkında bilgi verilmiştir. Roma devletinden sonra Vezirköprü ilçesinin Türkler tarafından fethedilmesi anlatılmıştır. Selçuklu devletinden sonra ilçede hâkimiyet gösteren beylikler anlatılarak Osmanlı Devleti'nin bu dönemde ilçeyle olan ilişkileri ve Osmanlı Devleti'nin ilçeyi ele geçirdikten sonra ilçede kurulan Gedeğra ve Zeytun nahiyeleri hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise ilçede yaşayan kültür öğeleri araştırılarak tarihsel kökenleri anlatılmıştır. İlk olarak Vezirköprü ilçesinde görülen bakırcılık, demircilik, semavercilik, dericilik, dokumacılık, süpürgecilik ve kendircilik meslekleri anlatılmıştır. Yaşayan kültürün bir unsuru olan sözlü sanatlar incelenerek Vezirköprü ilçesinde söylenen efsaneler ve türküler hakkında bilgi verilmiştir. İlçede bulunan köy isimleri incelenip bu köy isimlerinin kökenleri incelenmiştir. Ardından ilçede görülen toplu etkinliklere değinilerek etkinliklerin tarihsel kökenleri anlatılmıştır. Son olarak ilçede yapılan yöresel yemekler tanıtılmaktadır. Tezin dördüncü bölümünde ise ilçede bulunan taşınmaz kültür varlıkları hakkında bilgi verilmiştir. Bu taşınmazların başında arkeolojik kalıntılar gelmektedir. Höyükler, Tümülüsler, Nekropol Alanları, kaya mezarları ve Antik çağ yerleşmelerinden bahsedilmiştir. Ardından Roma ve Bizans döneminden günümüze gelmiş olan yazıtlar, sikkeler, mil taşları, köprü ve yollar hakkında bilgi verilmiştir. Son olarak ise ilçede Türk hâkimiyeti döneminde yapılan camiler, hamamlar, türbeler, ticaret merkezleri, hanlar, köprüler ve çeşmeler anlatılmaktadır. Anahtar Sözcükler: Vezirköprü, Gedeğra, Nerik, Neoklaudiopolis, Türk Kültürü