Mu'addilü'l-İmlâ ve Mükemmilü'l-İnşâ (İnceleme-metin)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YASEMİN CAYLAV
Danışman: Halil İbrahim Haksever
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Edebiyatta belâgat ve fesahat kurallarına uygun bir şekilde kaleme alınan edebî güzellik taşıyan her türlü nesir, inşâ terimiyle ifade edilir. Bu yazıların toplandığı eserler ve her çeşit sanatlı düz yazı, münşeât adı altında incelenir. Edebiyatımızda ilk örnekleri XIV-XV. yüzyılda görülmeye başlayan münşeâtlar, tarihî, didaktik ve edebî olarak tasnif edilmiştir. Edebiyatımızda ilk münşeât olarak kabul edilen Teressül ile beraber o yüzyılda kaleme alınan münşeâtların didaktik yönlerinin ağır bastığı görülmektedir. Osmanlı Devleti'nin bir imparatorluk hâlini almasıyla diplomasiye olan önem artmış ve münşeâtlarda resmî-siyasî yazışma örnekleri çokça görülmeye başlanmıştır. Daha sonraki yüzyıllarda çeşitli münşeâtlar yazılmış olup, XIX. yüzyıldan sonra okullarda usûl-i kitâbet derslerinin konulmasıyla münşeâtlar dönemin ihtiyaçlarına yönelik olarak daha çok didaktik olarak kaleme alınmış ve ders kitabı olarak kullanılmışlardır. Bu sebeple münşeâtlar, yazıldıkları dönemin tarihî, siyasî ve sosyal özelliklerini barındırmaları açısından önemli kaynaklar niteliğindedir. Çalışmamıza konu olan münşeât metni, XIX.yüzyılın özellik ve ihtiyacına uygun bir şekilde kaleme alınmıştır. 96 sayfa olan metinde; inşâ, yazıcı, münşî, belâgat gibi pek çok terimlerin anlamlarına yer verilmiş olup kâtiplik mesleğinde kişinin nasıl bir eğitim alması ve nelere dikkat etmesi gerektiği üzerinde durulmuştur. Eserin müellifi olan Mehmed Nüzhet, verdiği bilgiler çerçevesinde açıklamalarının arasına koymuş olduğu kısa misaller ile anlatımını güçlendirip örneklendirmiştir. Eserde altı ana başlık, iki hikâye, yedi beyit, bir kıt'a ve bir mesnevi bulunmaktadır. Eserin son sayfaları Farsça dilbilgisi kurallarını ihtiva eder ve Türkçe başlayan ancak sonu Farsça bitirilen bir hikâye ile kaidelere devam edilir. Tezde, süslü ve zincirleme Arapça ve Farsça tamlamaları olan münşeât metninin günümüz harflerine aktarılıp transkripsiyonlu çevirisi verilmiş olup, metin muhteva yönünden incelenerek ilgilileri için katkı sağlanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: İnşâ, Münşeât, Nesir, Mehmed Nüzhet