Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının çoklu işlevinin Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği örneğinde incelenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Kamu Yönetimi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SERHAT SAATCİ

Danışman: Nuray Keskin

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tezin amacı, anayasal bir statü olan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu kavramının hukuki, politik ve toplumsal unsurlarını incelemek; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) örneğiyle meslek kuruluşlarının kamusal işlevlerini analiz etmektir. Tezde tarihsel araştırma yönteminden yararlanılmış, vaka analizi ve görüşme teknikleri kullanılmıştır. TMMOB'un kurumsal tarihine odaklanılarak Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tutanakları, Resmî Gazete'de yayımlanan kuruluş kanunları, politika belgeleri ve kurumların yayınları incelenmiştir. Aynı zamanda önceden hazırlanmış görüşme rehber formu aracılığıyla on sekiz mimar ve mühendis ile derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Tez, kamu yararının ve kamusallığın savunulmasında TMMOB gibi kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının tarihsel ve özgün işlevlerinin bulunduğunu savunmaktadır. Tez aynı zamanda neoliberal dönemle birlikte devlet ve piyasa için kamu yararı tanımının değişmesine rağmen TMMOB'un kamusal alanları korumak için mücadele etmesinin, siyasal iktidarların bu kuruluşlar üzerinde baskı kurmaya dönük sistemli müdahalelerine sebep olduğunu iddia etmektedir. Tezin sonucunda, TMMOB'un devletin ve sermayenin belirlediği bir kamusal alanın karşısında "alternatif kamusallığı yaratacak" tarihsel bir birikime sahip olduğu, yalnızca teknik uzmanların mesleki birlikteliğini temsil eden bir kuruluş olarak görülemeyeceği ve bu yapının kamusal alanda hem devlet hem de toplum için önemli bir anayasal statüye sahip olduğu ortaya koyulmuştur. Bununla birlikte TMMOB'un kurumsal kapasitesinin üye-oda-Birlik bütünlüğü içerisinde yeniden düzenlenmesi gerektiği tespit edilmiştir. Kamu politikalarının daha etkin, bilimsel veriler ışığında ve kamu yararı çerçevesinde belirlenip sunulabilmesi ve kamusal kaynakların korunması için, siyasal iktidarların TMMOB gibi kamu yararı odaklı meslek kuruluşlarını mücadele edilecek bir öteki olarak görmekten uzaklaşması, kamu kurum ve kuruluşlarının meslek kuruluşları ile işbirliği içinde olması ve politika oluşturma sürecine meslek kuruluşlarının görüşlerinin de katılması gereği vurgulanmıştır.