Modern Türk edebiyatında zaman kurgusu açısından 1950 kuşağı Türk öyküsü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: TOLGA BAŞDAMAR
Danışman: Şeyma Büyükkavas Kuran
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:1950 kuşağı Türk öyküsünde zaman kurgusuna odaklanan bu çalışma, modernist eğilimlerle birlikte anlatıların zaman kurgusunda meydana gelen değişimi ve bu değişimin Türk edebiyatındaki önemini inceler. Çalışma birbiriyle ilişkili üç amaç etrafında şekillenir. Kuşak öyküsünde zaman kurgusunun, yapıyı oluşturan diğer unsurlardan daha baskın bir işleve sahip olduğunu göstermek, çalışmanın öncelikli amacıdır. Bunun için zamanın felsefi ve kurgusal karşılıklarından yola çıkılarak öykü incelemeleri için bir yol haritası belirlenir. Zamanın anlatılardaki temsili ve dönüşümü, kuşak öyküsü üzerinde incelenirken öznel zaman ve etki anahtar kavramlardır. Öznel zaman öykülerin zaman algısını, etki ise zamanın biçimlendiriliş amacını anlatır. Bu iki kavram aynı zamanda 1950 kuşağı öyküsünün, klasik hikâyeden kopuşunun da hangi noktalar üzerinden gerçekleştiğini gösterir. Öykülerdeki öznel zaman algısı, kurgudaki çatışmanın zaman etrafında şekillenmesini sağlarken okuru etkilemeye dayalı bir oyunun da başlangıç noktasını oluşturur. Böylece zaman, hikâyeyi oluşturan olay örgüsü, karakter, mekân gibi ögeler arasında merkezi bir rol üstlenir ve onları yönlendirir. Zamanın anlatıdaki bu biçimlendirilişi, birçok anlatım tekniğinin birlikteliğinden doğan özgün bir süreçtir. Bu sürecin kuşak öyküsünde hangi teknikler üzerinden gerçekleştirildiğinin araştırılması, tezin ikinci amacıdır. Kullanılan yeni teknikler, kuşak öyküsünün Türk edebiyatındaki öncü yerini belirlerken onun gelenekle ve yeni kuşaklarla ilişkisini de düzenler. Bununla birlikte modern bireyin kavranışı ve bunun yeni anlatım teknikleri üzerinde göstergeleşmesi, kuşak öyküsünü Batı edebiyatının önemli isimlerine yaklaştırır. Felsefedeki zaman tartışmalarının yansımalarının arayışı tezin üçüncü amacıdır. Nesnel zamanın geri planda kaldığı öykülerde, öznel zamanın temsili önemli bir çoğulculuğa sahiptir. Bu çoğulculuk, modernizm eleştirilerinin kurgusal yansımasıdır. Çalışmanın içeriği bu üç amaca ulaşılacak şekilde düzenlenir. Öykü incelemelerinde, yapısalcı edebiyat yaklaşımları bir yöntem olarak benimsenirken zaman kurgusuna ait tekniklerin anlatıdaki işlevleri, öykü incelemelerinin temelini oluşturur. Anahtar kelimeler: kurgu, öznel zaman, modernizm, Türk öyküsü