Çalışma psikolojisi ve kesişimsellik kuramları bağlamında dezavantajlı kadınlarda insana yakışır işin yordayıcıları ve sonuçları: Eleştirel bilincin moderatörlük rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA REMZİ ATAY
Danışman: Ayşenur Büyükgöze Kavas
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışma Psikolojisi Kuramı ve Kesişimsellik Kuramı temelinde yürütülen bu araştırmada, Çalışma Psikolojisi Kuramı'nın önerdiği model aracılığıyla insana yakışır işi elde etme sürecinde rol oynayan kritik faktörleri açıklamak ve bu tür bir işin, iş ihtiyaçlarının karşılanmasına, iş tatminine ve anlamlı işe nasıl katkıda bulunduğunu ortaya koymak amaçlanmaktadır. Araştırmanın örneklemini, Türkiye'de çalışma hayatına devam eden cinsiyet ve sosyo-ekonomik düzey kesişiminde dezavantajlı 477 kadın çalışan oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri çalışma kapsamında Türkçeye uyarlanan ve psikometrik özellikleri değerlendirilen "Eleştirel Bilinç Ölçeği-Kısa Formu" ile "Ekonomik Kısıtlılıklar Ölçeği", "Yaşam Boyu Ötekileştirilme Deneyimleri Ölçeği", "İnsana Yakışır İş Ölçeği", "İş İhtiyaçları Doyumu Ölçeği", "İş Tatmini Ölçeği", "İş Anlamı Ölçeği" ve "Kişisel Bilgi Formu" aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi, Pearson momentler çarpımı korelasyonu analizi, yapısal eşitlik modellemesi ve yol analizi ile bootstrapping yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, Çalışma Psikolojisi Kuramı modelinin büyük ölçüde doğrulandığını ortaya koymaktadır. Ekonomik kısıtlılıklar ve ötekileştirilme, insana yakışır iş, iş ihtiyaçları doyumu, iş tatmini ve anlamlı iş üzerinde negatif yönde anlamlı etkilere sahiptir. Ayrıca insana yakışır iş, iş ihtiyaçları doyumu, iş tatmini ve anlamlı iş gibi sonuçları pozitif yönde anlamlı düzeyde yordamaktadır. Yapısal model analizleri, ekonomik kısıtlılıkların ve ötekileştirilmenin, insana yakışır iş ve iş ihtiyaçları doyumu aracılığıyla iş tatmini ve anlamlı işi anlamlı şekilde yordadığını göstermiştir. İlaveten, iş ihtiyaçlarının karşılanması, iş tatmini ve anlamlı iş üzerinde olumlu artış sağlamıştır. Son olarak, ekonomik kısıtlılıklar ve ötekileştirilme ile insana yakışır iş arasındaki ilişkide eleştirel bilincin moderatörlük rolü istatistiksel olarak anlamlı bulunamamıştır. Bulgular ilgili alanyazın çerçevesinde tartışılmış, dezavantajlı kadınların iş yaşamındaki deneyimlerini iyileştirmeye yönelik, araştırmacılara, kariyer psikolojik danışmanlığı alanında çalışan uzmanlara ve politika yapıcılara önerilerde bulunulmuştur.