Ratlarda deneysel bakır zehirlenmesinde patolojik ve immunohistokimyasal çalışmalar
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, VETERİNERLİK PATOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YONCA BETİL KABAK
Danışman: Mustafa Yavuz Gülbahar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bakır, pek çok enzimin fonksiyon yapabilmesi için gerekli iz elementlerden biridir. Mitokondrial solunum, demir emilimi, serbest radikallerin tutulumu, elastinle çapraz bağ oluşumu gibi hücre fizyolojisi için önemli olan birçok enzimin yapısında yer almaktadır.Bakır, elektrik ve boya sanayinde, tesisat borularının üretiminde kullanılırken, veteriner hekimlikte bakır tuzları antelmintik, bağ ve meyve ağaçlarında antifungal olarak geniş kullanım alanına sahiptir. Bu nedenle bakır zehirlenmelerine hayvanlarda rastlanılmaktadır. Bu çalışmada bakır zehirlenmesinde Copper transporter 1 (Ctr1), ATP7B, metallotionein (MT) ve bakır/çinko Süperoksit dismutaz (Cu/Zn SOD)'ın ekspresyonları ile farklı dokulardaki apoptozisin incelenmesi amaçlanmıştır.Çalışmada 56 adet erkek, erişkin, Sprague-Dawley ırkı rat (ortalama ağırlıkları 280±50 g) kullanıldı. Her grupta 14 adet rat olmak üzere iki deneme ve deneme grupları için ayrı ayrı iki kontrol grubu oluşturuldu. CuSO4 solüsyonu I. deneme grubundaki ratlara günlük 75 mg/kg dozda ve 14 gün süreyle, II. deneme grubundakilere ise aynı dozda 28 gün süreyle gastrik sonda ile uygulandı. Bu süreler sonunda eter anestezisi altında ötenazileri yapıldı. Nekropside ratlardan karaciğer, böbrek, dalak, mide- bağırsak, kalp, akciğer, beyin ve beyincik dokuları alındı. Dokulardan hazırlanan kesitler hematoksilen- eozin, rodanin, Periodik asit-Schiff teknikleri ile boyanarak değerlendirildi. Bu dokularda Ctr1, ATP7B, MT, Cu/Zn SOD, kaspaz-9, -8, -3 varlığı immunoperoksidaz teknikle incelendi. Dokulardaki apoptozisi belirlemek üzere TUNEL metodu uygulandı.Bu çalışmadan elde edilen bulgulara göre bakır zehirlenmesinin süreye bağlı olarak farklı organ ve dokularda farklı etkiler gösterdiği, bireysel farklılıkların karaciğerde bakır birikimini etkileyebildiği belirlendi. Fazla bakırın akut dönemde karaciğeri, subkronik dönemde böbreği daha fazla etkilediği, akciğer, dalak, beyin ve beyincik dokularını ise uygulanan bu dozlarda ışık mikroskobik olarak etkilemediği tespit edildi. Zehirlenmenin subkronik döneminde ratların karaciğerinde bakıra adaptasyonun geliştiği sonucuna varıldı.Ctr1 proteininin hepatositlerdeki lokalizasyonunun ortamdaki bakır miktarına göre değişiklik gösterebildiği, ancak bu durumun böbrek, dalak, mide- bağırsak, kalp, akciğer, beyin ve beyincik dokuları için geçerli olmadığı görülmüştür. Bu durum, Ctr1'in doku spesifik fonksiyona sahip olabileceğini düşündürmüştür. ATP7B'nin ise farklı dokularda ortamdaki bakır miktarına göre ekspresyonu ve hücredeki lokalizasyonunun değişebildiği görüldü. Bakır metabolizmasında görev alan MT ve Cu/Zn SOD'ın ortamdaki bakır miktarlarına göre yoğunlukları ve hücredeki lokalizasyonlarında değişiklikler olduğu belirlendi. Bunun da hücrenin bakır birikimine karşı geliştirdiği bir adaptasyon mekanizması olabileceği sonucuna varıldı.Bakır zehirlenmesinde dokularda hücrelerin hem apoptozis hem de nekroza gidebildiği ancak akut dönemde apoptotik hücrelerin, subkronik dönemde nekrotik hücrelerin daha fazla olduğu görüldü. Zehirlenmenin akut döneminde karaciğer hem intrinsik hem de ekstrinsik yollarla apoptozise uğrarken, böbrek ve beyin dokularının intrinsik yolu kullandığı, kalbin ise hem akut hem de kronik dönemde her iki yol ile apoptozise gittiği sonucuna varıldı.