Soğan (Allium cepa L.) genetik kaynaklarının morfolojik ve moleküler karakterizasyonu

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ARİF BAĞCI

Danışman: Ahmet Balkaya

Özet:

Soğan genetik kaynaklarının karakterizasyonu ve genetik çeşitlilik düzeylerinin belirlenmesinde morfolojik tanımlayıcılar ve moleküler analiz yöntemlerinden yararlanılmaktadır. Çeşitliliği ortaya çıkaran varyasyonlar daha çok soğan sekli, soğan rengi, soğan kabuk kalınlığı, soğan et rengi, soğan iriliği vb. gibi özelliklerden kaynaklanmaktadır. Bu çalışmada, Dünya'nın farklı lokasyonlarından toplanmış olan yerel soğan genetik kaynaklarının UPOV (Uluslararası Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Birliği) kriterlerine göre morfolojik tanımlamaları, morfolojik varyasyon düzeylerinin belirlenmesi ve SSR yöntemine göre moleküler karakterizasyonu ile genetik çeşitlilik yönünden mevcut durumunun ortaya konulması hedeflenmiştir. Tez çalışmasında, ilk olarak dünyanın farklı yerlerinden toplanmış olan ve ABD Tarım Bakanlığı bünyesinde bulunan ve Tohum Gen Bankasında (USDA-ARS-National Plant Germplasm System NPGS) temin edilen toplam 52 adet soğan genotipinden oluşan bir gen havuzu oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, soğan genetik kaynaklarının, morfolojik varyasyon yönünden yüksek düzeyde fenotipik çeşitlilik gösterdiği belirlenmiştir. Elde edilen verilere, Küme ve Temel Bileşen Analizi uygulanmıştır. Soğan genotiplerinde küme analizi sonucunda akrabalık ilişkilerini gösteren bir dendrogram elde edilmiştir. Ayrıca, Temel Bileşen Analizi sonucunda on temel bileşen ekseninin toplam varyasyonun %81.05'ini gösterdikleri belirlenmiştir. Soğan genotiplerinde yapılan moleküler analiz sonucunda, 19 SSR primerinden toplam 188 adet polimorfik SSR aleli elde edilmiştir. Soğan genotiplerinde, SSR markörleri ile yapılan analizler sonucunda, Unweighted Neighbor-Joining metoduna göre genotipler, 2 farklı genetik gruba ayrılmıştır. Soğan genotipleri arasında genetik uzaklık değerlerinin, 0.12-0.82 arasında değiştiği bulunmuştur. Bu çalışma sonucunda morfolojik ve moleküler karakterizasyonları yapılmış olan soğan genotipleri gelecekte hibrit soğan çeşit ıslah programında nitelikli materyaller olarak değerlendirilecektir.