İdeolojik roman ve menakıpname etkileşiminde Vurun Kahpeye romanı

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİRHAN İLYAZ

Danışman: İlknur Tatar Kırılmış

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, Türk toplumunun sosyal, siyasal ve tarihsel yapısının yanında, düşünme biçimi hakkında önemli veriler içerdiğine inandığımız menâkıbnâmeler ile 20. yüzyıl ideolojik Türk romanının benzer yönleri, tip olgusu üzerinden açığa çıkarılmak istenmektedir. Bu çalışmada tip kahraman olarak ifade ettiğimiz ve menâkıbnâmelerde yoğun dinî kutsallık, ideolojik romanlarda ise ideolojik kutsallık üzerine inşa edilen bu unsurun ortaya çıkma sebebine ilişkin, Türk toplumu, coğrafyası ve tarihi için son derece önemli bir olay olduğu şüphe götürmez bir gerçek olan Balkan Savaşları'nın, Türk toplumunda ideolojiyi yükselten ve toplumdan hareketle romanı etkileyen bir olay olduğunun ispatına da çalışılmıştır. Özellikle, son derece dinamik ve okurun/dinleyicinin zihnini verilmek istenen mesaja açık hâle getiren menkıbelerin, ideolojik romanlara tip olgusu üzerinden temas ettiğini ve menâkıbnâmelerde inşa edilen tip ile 20. yüzyıl ideolojik Türk romanındaki tipin, temelindeki mantığı koruyarak değiştirildiği de görülebilmektedir. Bu bağlamda, 20. yüzyılda küresel anlamda yükselen ideolojinin, modernizmin bir getirisi olan pratiğin önem kazanması ve Tanrı'dan uzaklaşmak sonucunda dinin yerine konulduğu ve Türk romanına, yazarın tecrübeleri üzerinden etki ettiği de söylenebilir. Bu bağlamda, 20. yüzyılda yazılan ideolojik Türk romanlarının büyük çoğunluğu için tip olgusu merkezinde uygulanabilir bir teori geliştirmek ve bu teoriyi, romancılığımızdan bir örnek üzerinde (Halide Edip Adıvar ve Vurun Kahpeye) göstermek şeklinde bir yol izlenmiştir.